Skip to main content

Full text of "Helal Et"

See other formats


^> 



HI 1 



\m 



*&«■ 



f, K'P 



Kimlerin Kestigi Yenir? 



HALAL 



— HELAL ET — 



Telif 

Abdul Cabbar El Azeri 



- HELAL ET - 
Kimlerin Kestigi 

Yenir? 



Istanbul 1431/2010 



— HELAL ET — 



— HELAL ET — 



FIHRIST 



MUKADDiME 5 

KiMLERiN KESTiGi YENJR? 8 

icmadan bu konudaki nakiller 9 

Hanefi alimlerinin bu konudaki g6ru§leri 16 

Maliki alimlerinin bu konudaki gdrii§leri 23 

§afi alimlerinin bu konudaki goru§leri 27 

HanbelT alimlerinin bu konudaki goru§leri 31 

iUM EHLiNiN BU KONUDAKi DAYANAKLARI 37 

MECUSiVESAMiRiLERiN KESTJGJNE CEVAZ VERJLMESi 48 

MUSRJK BESMELE CEKERSE KESTiGi YENJR Mi? 51 

ETLERDE ASL OLAN HARAMLIK Ml? 60 

KARISIKYASANAN ULKELERDEKi AHKAM 67 

DENiZ URUNLERiYLE JLGJLi AHKAM 74 

BAZI iDDiALARVECEVAPLARIMIZ 78 

"Uzerinde Allah'm ismi anilanlardan yiyin" ayeti kerimesi 80 

"Bir kavim bize et getiriyor" hadisi 86 

Gunumuzdekiler ehli kitapmidir? 92 

KAYNAKCA 101 



— HELAL ET — 



— HELAL ET — 



*-^-jJl J-o-^jJl &\ *-H 



MUKADDIME 

Bizi hitapla sereflendiren, bu hitaba uyanlan yuceltip, yiiz 
cevirenleri zelil eden, kendi Kitabini, kendisine hamdle baslayan 
Allah'a hamd olsun. 

Bu hitabini insanlara ulastirmak i^in sectigi, muhataplannin en 
sereflisi olan son Resul Muhammed'e, aline ve ashabina salat ve 
selam olsun. 

Kiyamete yakin ilim ehlinin azalmasi, alim sanilan cahillerin fetva 
makamina gecmesi ve Muslumanlann genel olarak ilimden uzak 
kalmasi sebebiyle $er'i ahkamlann bircogu unutulmus veya tahrife 
ugramistir. 

Soz edilen ahkamlardan bir kismi da et meselesiyle alakahdir. 
Bircok insan bu konudaki $er'i hukumlerden habersiz oldugu icin 
helalle harami kanstirmakta, islam'a gore yenmesi haram olan etlerle 
kendilerini ve ailelerini beslemektedir. 

Oysa alimlerimizin beyan ettigi iizere, kisiye islemesi muhtemel 
olan haramlan ogrenmesi farzdir. 

Imam Nevevi ?6yle demistir: "Miikellefin genellikle 
sakinamayacagi yiyeceklerden, iceceklerden, giyeceklerden ve 
benzerlerlerinden helal ve haram olanini bilmesi gereklidir." 1 

Oyleyse et yiyen her musliimanin bu etlerden haram olanlan 
bilmesi de aym sekilde gereklidir. Zira haramdan kacinmak bir seyin 
haram oldugunun bilinmesiyle mumkiindiir. 

Bu sebeple konuyla alakah bir risale telif edip, Miislumanlan 
uyarmayi, onlara meseleyle alakah ahkamlan haber vermeyi gerekli 
gordiim. Zira iyiligi emredip, kotuliigu yasaklamak islam'in 
unutulmus temel prensiplerindendir. 

Hamd, kelamini yiiceltmek icin kullanndan diledigini secip, onu 
hizmetiyle sereflendiren Allah'adir. 

Hakikatte hayvan kesimi ve ona taalluk eden ahkamlar cok olsa da, 
risalemizin hacmi ve hedefi nedeniyle onlann hepsine temas 
etmedik. Aksine meselenin pratik coziimunde fayda saglayacak 
noktalar iizerinde durduk. 

Risale genel olarak iki bolihnden olusuyor: Risalenin oziinii 
olusturan umumi ahkamlar ve bazi yanhs goriislerin, ortaya atilmis 
dayanaksiz iddialann giderilmesi. 



Muhyiddin En Nevevi: El Mecmu: 1/50. 



— HELAL ET — 



Konular sadece alimlerin goruslerinden ahnti yapilarak 
olusturulmus, fakat zaruri aciklama ihtiyaci duyulan yerlere 
tarafimizdan bazi izahlar eklenmistir. 

Aynca daha faydah olur umuduyla risalede ahnti yaptigim turn 
alimlerin kisa tercemeyi hallerini ekledim, az da olsa haklannda bilgi 
v erdim. 

Risalenin sonuna kullandigim kitaplann baski bilgilerini 
yerlestirdim. Boylece kaynaklan kendisi inceleme arzusunda olan 
okuyucuya bir kolayhk saglanmis oldu. 

Bu risalenin Muslumanlara Dinlerini ogrenme konusunda az da 
olsa bir fayda saglayacagini umuyorum. 

Diledigini faydalandiran Rabbimden beni ve sizleri bu risaleden 
faydalandirmasini niyaz ediyorum. 



Abdul Cabbar EI Azeri 
1431/2010 Istanbul 



— HELAL ET — 



— HELAL ET — 



KIMLERIN KESTIGI YENIR? 

Yiice Allah, insanlara her konuda dogru yolu bulmalan icin Kitap 
indirmis, Kitabinda dini ve diinyevi ayirim yapmadan, insan 
hayatinin her alanini tanzim eden kurallar va'z etmistir. insanlara 
Allah'a nasil yaklasacaklarmi, nasil giyineceklerini, neleri 
yiyeceklerini, neleri iceceklerini ogretmistir. 

$am Yiice Rabbimiz yenecek etler konusunda da bazi kurallar 
belirlemistir. islam Dinine gore hayvanlardan yenmesi helal olan ve 
olmayanlar vardir. Hayvanlardan hangisinin yenebilecegini belirten 
Rabbimiz bu konuda baska sartlar da belirtmis midir? islam $eriati 
hayvani kesenin iizerinde oldugu dine itibar edip, bu konuda 
herhangi bir vasif arar mi? Dinimize gore kimlerin kestigi yenir? 

Evet! Bircok konuda oldugu gibi ser'i kesim konusunda da islam 
$eriati belirli bir ehliyet talep ediyor. Bu ehliyet sahiplerine "zekat 
ehli" yani, "kesim ehli" denir. Dinimiz sadece bu kisilerin - diger 
sartlar da yerinde olmasi halinde - kestiklerini helal kilmistir. Bu 
kategori disinda kalanlann kestikleri ise, kesim ehli olmadiklan icin 
meyte/les hiikmiindedir ve yenmesi haramdir. 

$eriatin ehliyet verdigi kisiler kimlerdir? Ehli kitap disindaki 
kafirler bu konuda ehliyet sahibi midirler? Turn bu sorulanmizin 
cevaplanni dogal olarak muteber islami kaynaklarda aramamiz lazim 
ki, ne kendimiz sapahm, ne de diger insanlan saptirahm. £unkii biz 
bu konuda soz sahibi olan ilim ehlinden - Allah'in rahmeti iizerlerine 
olsun - degil, sadece onlann goriislerini guciimuzun yettigi kadanyla 
size aktaranlardamz. 

^er'i ahkamlann yer aldigi cesitli kaynaklan incelerken sunu 
gordiik ki, genel olarak, bu konuda insanlar iki grupta toplanmislar: 
Bir tarafta Miislumanlar ve Ehli Kitap ve diger tarafta da Kitabi 
olmayan kafirler. 

Ehli Siinnet, Miislumanlar ve Ehli Kitabin kestigini yemenin caiz 
olmasi iizerinde icma ettigi gibi, diger kafirlerin kestiklerinin 
yenmeyecegi iizerinde de icma etmistir. Yani islam seriati, kesim 
ehliyetini Miisliimanlarla beraber Ehli Kitaba da vermis, diger 
kafirlere ise bu konuda ehliyet tammamistir. 



— HELAL ET — 



Problemli noktanin Ehli Kitap disinda kalan kafirlerle alakah 
oldugunu goz onunde bulundurarak, ozellikle bu konudaki goruslere 
agirlik vermeyi uygun gorduk. 



Icmadan bu konudaki nakiller 

icmanin onemini 2 dikkate alarak oncelikle Ehli Kitap disinda kalan 
kafirlerin kestiginin yenmeyecegiyle ilgili ilim ehlinin - Allah'in 
rahmeti uzerlerine olsun - icma olarak naklettiklerini takdim etmek 
istiyorum: 

Imam Ebu Hanife'nin yakin ashabindan, Imam Ebu Yusuf El 
Ensari 3 bu konuda soyle demistir: 

La! <u!p U Li« ( JLp A^S'Lllj ^JUJJl <J 0*3^^3 j\jyi\ a^s-j jIjj^/I Ix^- -y iS^iJl LaI <r~Jj 
^J^tasM ^ i (U*ilj AJ-LJr\ <tlp (_jJJl jjfcj diiJ <J *iw-j V^ <&' (JUs ^1 jp *U- V-i. t ^jIj^JI 

.aJ 

\S\ *)i» ., ^'L^J 4_>o L* L»^-~« j^i> Ajprl i ;•* Jj>-L> jl ^Lc- j-*^* J-*' 0*3^ (*-^J < ^ p 15^' 

"Nebi'den - sallallahu aleyhi ve sellem - gelen hadis nedeniyle, 
putlara tapanlar, atese tapanlar ve Mecusilerden 4 olusan sirk ehli, 
kestikleri ve kadinlanyla evlenilmesi konusunda Ehli Kitap gibi 
degillerdir. 

Bu (alimler) cemaatinin iizerinde oldugu goriistiir. Tatbikat da 
boyledir. Bu konuda ihtilaf yoktur. 

Bize Kays bin Rabi El Esedi, Kays bin Muslim El Cadeli'den, El 
Hasan bin Muhammed'in soyle dedigini nakletti: Rasulullah - 



2 Genellikle Islami kitaplarda once deliller sonra gorusler zikr edilir. Fakat ben 
ozel bir sebeple once gorusleri sonra delillerini sunmayi uygun gordum. 

3 Yakub bin Ibrahim bin Habib El Ensari El Kufi El Bagdadi, Ebu Yusuf (113-182 
h/73 1-798 m]. Imam Ebu Hanife'nin talebelerinin en meshurlanndandir. 
Mezhepte "imameyn" olarak anilan iki imamdan biridir. Aflame, Hafiz ve Fakihti. 
Abbasiler doneminde Hilafetin bas kadisi gorevini ustlenmisti. Fikih Usulu 
konusunda ilk yazilan kitabin ona ait oldugu soylenmistir. 

4 Mecusiler atese tapan, hayir ve ser ilahi olmak iizere iki ilahin olduguna inanan 
bir topluluktur. 



— HELAL ET — 



sallallahu aleyhi ve sellem - Hecer 5 Mecusilehyle, kadmlarmm 
nikdhlanmasmi ve kestiklehnin yenmesini helal kilmadan, sadece 
onlardan cizye almasi tizere sulhyapti." 6 

ibnul Munzir 7 "El icma" isimli kitabinda bu konuda icma 
oldugunu belirterek der ki: 

.1«JLp ill ^1 lj/j lil ,J^U U ^USOl J*f £?Lp jl JLp ly^fj -256 
lgj£S ^oi (r j> t Ji JSjj ^ : JUi cdiiL. jyiJlj . J*>b- u->/M Jj^I ?oLji jl ^1p I^*^Ij -257 

.iw4*J»i jj jl«*» a,ijij 'J^F ^ cip- c/j^' r^ ^ i-s^ b*^b -258 

"256. (ilim ehli) icma etmistir: Uzerinde Allah'in ismini 
zikrederlerse Ehli Kitabin kestikleri bize helaldir. 

257. (ilim ehli) icma etmistir: (Kitabilerden) Ehli Harp 8 olanlann 
kestikleri helaldir. imam Malik bu konuda munferit kalmis ve soyle 
demistir: Yahudinin kestigi hayvamn ic yagi yenmez 9 . 

258. (ilim ehli) icma etmistir: Mecusilerin 10 kestikleri haramdir, 
yenmez. Said bin El Museyyeb 11 bu konuda munferit kalmistir." 12 



5 Hecer: Bahreyn'de mevki ismidir. 

6 Ebu Yusuf El Ensari: Kitabul Harac: 129. imam Ebu Yusuf benzeri gorusu "Er 
Redd ala Siyeril Evzai" (s. 112] isimli kitabinda da zikretmistir. 

7 Muhammed bin Ibrahim bin Munzir En Nisaburi, Ebu Bekr (242-319 h/856- 
931 m]. Hafiz, muctehid ve fakihti. Zehebi onunla ilgili soyle demistir: "Ibnul 
Munzir benzeri tasnif edilmemis kitaplar sahibidir.". 

8 "Ehli Harp" kelimesinden kast edilen aramizda sulh anlasmasi veya eman 
olmayan kafirlerdir. Bu terim "Mustemin", "Ehlus Sulh", "Zimmi" ve "Ehlul Ahd" 
gibi ifadelerin ziddidir. Fakat Turkiye'de yaygin ve yanhs olan goruse gore bu 
kelimeyle sadece savasan kafirler kast ediliyor. Gercekteyse "Harbi" statusu icin 
savas olmasi degil, anlasmamn olmamasi dikkate ahnir (Mucemu Lugatil Fukaha, 
El Mevsuatul Fikhiyyetul Kuveytiyye). 

9 Cunku Yahudi seriatina gore hayvamn ic yagi haramdir. 

10 Ozellikle Mecusilerin zikredilme nedeni Hadiste onlann ismi gecmesi ve bu 
tarz bir beyanin ulema arasinda yayginlasmasidir. diger sirk ehli de onlann 
hukmune tabidir. ilerde Imam Sirbininin bu noktaya dikkat cektigine sahit 
olabilirsiniz. 

11 Dogru olan Said bin El Museyyeb disinda Ebu Sevr ve Ibn Hazmin da 
Mecusilerin kestigine cevaz vermesidir. Su kadar var ki, bu kitap Ibn Hazmdan 
once kaleme ahnmistir. Dikkat edilmesi gereken nokta sudur ki, ihtilafin nedeni 
onlann Ehli Kitaptan sayihp sayilmamasidir. Ehli Kitap disindakilerin 
kestiklerinin yenip yenmeyecegi degildir. Ehli Kitap disindakilerin kestiklerinin 
yenip yenmeyecegi konusunda bir tartisma bilmiyoruz. Imam Ebu Abdillah El 
Kurtubiden yaptigimiz nakilde de bu noktaya dikkat cekmeye cahstik Allah'in 
izniyle ilerde bu konu uzerinde durulacak. 



10 



— HELAL ET — 



Abdul Kahir El Bagdadi 13 itikadi firkalarla alakah kitabinda soyle 
demistir: 

^Ip jv^jL.J ?-LSsj « «_gj>JLji *iy£- OljjJlj cjjstJU 3Sj*^il« ^LiU ;»l_Ly3 > yi sJ^p x^- f«->^-5 

. . . (j^J-^i.1 

"Putlara, insanlara, meleklere, yildizlara ve atese tapan kimselerin 
tamaminin hukmu, Muslumanlara bu kimselerin kestiklerinin ve 
kadinlanni nikahlamalarimn haram olmasidir... 

Musliimanlar sunda icma etmisler: Saydigimiz tiim siniflann 
kestiginin yenmesi ve kadinlanyla evlenilmesi Muslumanlara helal 
degildir." 14 

Miifessirlerden Ebu Muhammed El Begavi 15 bu konuda soyle 



demistir: 



.j^jbSol LaI i_i*>ta£ ( *^i>*S'L«j <r"^l f^i f-j£- tj& \y&\j 



"(Alimler) iki Kitap ehlinin (Yahudi ve Hiristiyanlann) aksine 
Mecusilerin kestiklerinin ve kadinlanyla evlenmenin haram oldugu 
konusunda ittifak etmislerdir." 16 

icma edilmis konular iizerinde kitap yazanlardan ibn Hubeyre 17 
"ihtilaful Eimmetil Ulema" kitabinda bu konuda icma naklediyor: 

.a^L« jJ^ c_jIiSoI Lai j^p -y jliSol «jLo 01 JLp I_^wHj 



12 Muhammed bin Ibrahim bin El Munzir: El Icma: 79. 

13 Abdul Kahir bin Tahir bin Muhammed bin Abdillah El Bagdadi Et Temimi El 
Isfarayini, Ebu Mansur (v. 429 h/1037 m]. Usui ve Furuda imamdi. Onyedi ilim 
dahnda ders verecek seviyede olan bu alim Horasan ulemasimn bircoguna 
hocahk yapmistir. 

14 Abdul Kahir El Bagdadi: El Fark Beynel Firak: 305. 

15 El Huseyn bin Mesud bin Muhammed El Ferra, Ebu Muhammed, El Begavi 
(436-510 h/1044-1117 m). "Muhyis Sunne" ve "Ruknuddin" lakaplanni 
almistir. Fakih, Muhaddis ve Miifessirdir. Aslen Horasanhdir. 

16 Ebu Muhammed El Begavi: Mealimut Tenzil: 4/35. 

17 Yahya bin Hubeyra bin Muhammed bin Hubeyra Ez Zuhli Es $eybani, Ebu 
Muzaffer (499-560 h/1105-1165 m). Hanbeli fakihlerindendir. Abbasiler 
donemine vezirlik yapmistir. Fikih, nahiv ve diger alanlarda eserleri vardir. 



— HELAL ET — 



"(ilim ehli) Ehli Kitap disindaki kafirlerin kestiklerinin mubah 
olmadigi konusunda icma etmislerdir." 18 

Ibn Rusd El Hafid 19 "Bidayetul Muctehid" kitabinda konuyu su 
sekilde tasnif etmistir: 

,f-^JJlj ,4jj^SjJ|j ,/^L-VI l-lajj-i 3^>- «j^ «^i AJlS'i jJIp jiJl <^JJl tjuviil L*Ls .aJ oil^-l 

•^So ,«j i iS'i_JLva!i jv^J oiJL^-l -jjJJl L»Tj \a> aU| joJ *La( Ujj iaJjJLIj {^^aUl JLp «ji Ujj 
(jiilj , jl^SLJlj ,DjMlj ,^3-^b >*!Ab jO^jLaIIj j^y^lj ,<_jL£oI J^sl iS^Ip 1$-l* j^g-ill 

"$eriatta zikredilenler uc siniftir: 

1. Kesiminin caiz oldugunda ittifak edilen sinif. 

2. Kesiminin caiz olmadiginda ittifak edilen sinif. 

3. Hakkinda ihtilaf edilen sinif. 

Kesiminin caiz oldugunda ittifak edilen sinifa gelince, bu 
kendisinde bes sarti birlestiren kimsedir: islam, erkeklik, bulug, akil 
ve namazi kacirmamak. 

Kesiminin caiz olmadiginda ittifak edilen sinifa gelince, bunlar 
musrikler - putlara tapanlardir. Zira Allahu Teala buyuruyor ki: 
"Dikili ta^lar tizerinde kesilenler", "Allahtan ba^kasi i^in 
kesilenler" 20 . 

Kendisi hakkinda ihtilaf edilen sinifa gelince, bunlar coktur. Lakin 
bunlardan meshurlan ondur: Ehli Kitap, Mecusi, Sabi 21 , kadin, cocuk, 
deli, sarhos, namazi kaciran, hirsiz ve gaspci." 22 

Ibn El Cevzi 23 "Zadul Mesir" isimli tefsirinde konuyla alakah 
alimlerin icmasim soyle naklediyor: 



18 Ibn Hubeyre: ihtilaful Eimmetil Ulema: 2/349. 

19 Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin Rusd El Endelusi, Ebu Velid (520- 
595 h/1126-1198 m]. Kurtuba ehlindendir. Felsefe, Tip, Fikih ve diger konularda 
cok sayida eser telif etmistir. 

20 El Maide: 5/3. 

21 Sabilerin asil kimligi ve dolayisiyla kestiklerinin yenip yenmeyecegi 
tartismahdir. Alimlerden bir grubu onlari Ehli Kitaptan saymis ve kestiklerini 
yemegi caiz gormusler. Diger bir grup ise onlarin yildizlann tesirine inanan 
kitapsiz kafirlerden oldugunu ve kestiklerinin yenmeyecegini soylemistir. 
Allah'in izniyle ilerde beyani gelecektir. 

22 ibn Rusd: Bidayetul Muctehid: 1/449. 



12 



— HELAL ET — 



"Bununla 24 sadece onlann kestikleri kast edilmistir. £unkii baska 
yiyecekler onu yapanin Mecusi veya Kitabi olmasiyla farkhhk 
kazanmiyor. Sadece kesim farkhdir. Ehli Kitap bununla ayn 
tutulunca, bu tahsis, kast edilenin onlann kestikleri olduguna delalet 
eder. 

Mecusilerin kestiklerine gelince, (Alimler) onlann kestiklerinin 
haramliginda icma etmislerdir." 25 

Hanbeli fakihlerinden Muvaffakuddin ibn Kudame 26 bu konuda 
alimler arasinda ihtilaf olmadigini belirtmistir: 

"Putlardan, taslardan, agaclardan ve hayvanlardan uygun 
gordugune tapanlar gibi, Ehli Kitap disindaki kafirlerin kadinlannin 
ve kestiklerinin haram oldugu konusunda ilim ehli arasinda ihtilaf 
yoktur." 27 

Miifessir Ebu Abdillah El Kurtubi 28 konuyla alakah sunlan 
soylemistir: 



23 Abdur Rahman bin Ali bin Muhammed El Cevzi El Kurasi El Bagdadi, Ebul 
Ferec (508-597 h/1114- 1201 m]. Tefsir, Hadis, Fikih ve Tarih konulannda 
toplam tic yiize yakin eser tasnif etmistir. Hanbeli mezhebine baghydi. 

24 El Maide suresi behind ayetindeki taam kelimesiyle. 

25 Ebul Ferec Ibnul Cevzi: Zadul Mesir: 360. 

26 Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dimeski El 
Hanbeli, Ebu Muhammed, Muvaffakuddin (541-620 h/1147-1223 m). Hanbeli 
fakihlerinin biiyiiklerindendir. Ibn Teymiyye onunla ilgili "Imam Evzaiden sonra 
$ama $eyh Muvaffaktan daha fakih kimse girmedi" demistir. Ahnti yaptigimiz "El 
Mugni" eseri fikih konusunda yazilmis en muhtesem ve ansiklopedi olabilecek 
eserlerden biri sayilmaktadir. 

27 Ibn Kudame: El Mugni: 13/298, diger bir Icma nakli 13/296. 

28 Muhammed bin Ahmed bin Ebi Bekr bin Ferh El Ensari El Hazreci El Endelusi, 
Ebu Abdillah, El Kurtubi. (600-671 h/1203-1273 m). Miifessirlerin 
biiyiiklerindendir. Yazdigi tefsir Ehli Sunnet arasinda en degerli tefsirlerden 
sayihr. Enduliiste dogmus, orada ilim tahsil etmis daha sonra Misira hicret etmis 
ve orada vefat etmistir. 



13 



— HELAL ET — 



"Mecusilere gelince, Alimler - farkh diisiinen bazilan haric - 
onlann kestiklerinin yenmeyecegi ve onlardan birisiyle 
evlenilmeyecegi konusunda muttefiktir. £unkii alimler katinda 
meshur olan kavle gore onlar Ehli Kitaptan degillerdir. 29 

Kitabi olmayanlann, mesela musriklerin, puta tapanlann 
kestiklerinden olmayan ve kesime gerek duyulmayan 
yiyeceklerinde 30 bir beis yoktur. Peynir bundan istisnadir." 31 

Mufessirlerden Hazin 32 ismiyle meshur olan Alauddin E§ §ihi 
"Hazin Tefsiri" olarak taninan eserinde bu konuda sunlari demistir: 

"Mecusilerin, Arap miisriklerinden, putlara tapanlardan ve kitabi 
olmayanlardan olusan diger sirk ehlinin, kestiklerinin haram olmasi 
konusunda (alimler) icma etmisler. Aym zamanda, Kitap verilenlerin 
yiyeceginden 33 kastedilenin ozellikle onlann kestikleri oldugu 
konusunda da icma etmislerdir." 34 

Tefsir ehlinden, Osmanh $eyhul islami imam Ebus Suud 35 "irsad" 
isimli tefsirinde Kitapsiz kafirlerin bir turii olan Mecusilerin 
kestiginin yenmeyecegiyle ilgili soyle demistir: 



29 Imam Ebu Abdillah El Kurtubi Mecusilerin kestiklerinin yenmemesine neden 
olarak onlann Ehli Kitap olmadigini gosteriyor. Bu dikkat edilmesi gereken bir 
noktadir ve ilerde iizerinde durulacak. 

30 Kesime gerek duymayan yiyecekten kasit bahk, cekirge, meyve sebze gibi 
iiriinlerdir. 

31 Ebu Abdillah El Kurtubi: El Camiu li Ahkamil Kuran: 7/318. 

32 Ali bin Muhammed bin ibrahim Es Sihi, Alauddin (678-741 h/1280-1341 m). 
Hazin olarak taninir. Tefsir ve Hadis alimidir. Safi fukahasindadir. Bagdat'ta 
dogmus Halep'te vefat etmistir. 

33 Yani El Maide suresi besinci ayetteki "Kitap verilenlerin yiyecegi...". 

34 Ali bin Muhammed El Hazin: Lubabut Tevil fi Meanit Tenzil: 2/14. 

35 Muhammed bin Muhammed bin Mustafa El imadi, Ebu Es Suud (898-982 
h/1493-1574 m]. Osmanh yonetimi zamani iskilip'te dogmustur. istanbul'da, 
Bursa' da ve Rumeli'de kadihk yapmistir. Otuz yil Osmanh Seyhul islamhgini 



14 



— HELAL ET — 



"Nebi'den - aleyhissalatu vesselam - nakledilen hadisin son 
kismindaki "Onlarm kadmlarim nikdhlamadan ve kestiklehni 
yemeden" ifadesinden dolayi (Alimler) onlarin (Mecusilerin) 
kestiklerinin ve kadinlanyla evlenmenin haram oldugunda ittifak 
etmislerdir." 36 

Hindistan alimlerinden Zafer Ahmed Et Tahanevi 37 "i'laus 
Sunen" eserinde sunlari soylemistir: 

"Mecusi ve putperestin kestigi hayvanin haramhgi babi. Derim ki: 
Bu babda zikredilen hadisler Mecusi'nin kestigi konusunda 
nasstir/delildir. Putperest de buna kiyas edilir. Bu mesele, uzerinde 
icma edilmis bir meseledir. Dolayisiyla bu konuda sozii fazla 
uzatmaya gerek yoktur." 38 

ilim ehlinden oniki 39 alimin acik bir sekilde Ehli Kitap disindaki 
kafirlerin kestiklerinin yenmeyecegine dair icma naklettiklerine sahit 
olduk. Bu konuda icma olarak naklettiklerimiz iddiamizin ispati icin 
yeterlidir. £unku icma olustuktan sonra hiiccet degeri kazanir. 

Nakledilen bu icmanin gercekligini teyid etmek ve olusabilecek 
siipheleri bertaraf etmek icin, bizzat dort mezhebin fikih kitaplanna 
basvurup, fukahamn kitaplanndan bu konuyu daha detayh 
inceleyelim. 



yapmistir. Ikinci Ebu Hanife diye anihrdi. Mezari Istanbul'da, Ebu Eyyub El 
Ensarinin - radiyallahu anh - mezari yakinlanndadir. 

36 Ebus Suud El Imadi: Irsadul Aklis Selim: 2/541. 

37 Zafer Ahmed bin Latif El Usmani Et Tahanevi (1310-1394 h]. Hindistan'in 
Deobend kentindendir. Hanefi alimlerindendir. Usui, Hadis, Tefsir ve diger 
alanlarda telifleri vardir. 

38 Zafer Ahmed Et Tahanevi: I'laus Sunen: 17/94. 

39 Bu konuda Icma nakledilen diger kaynaklar icin bak: Muhammed bin El Hasan 
El Cevheri: Nevadirul Fukaha: 76, Ahmed Ibn Teymiyye: Mecmu Fetava: 8/100, 
Fetava El Lecne Ed Daime: 22/427, Ahmed Muhammed Ed Dah Es Senkiti: El 
Fethur Rabbani: 203. 



15 



— HELAL ET — 



Hanefi alimlerinin bu konudaki gorii^leri 

Hanefi mezhebinin buyiiklerinden Ahmed El Kuduri 40 "El 

Muhtasar" isimli eserinde konumuzla ilgili soyle demistir: 

^jiJJi 4/ oij ,^ij ,^^ij ,-^b iLr* 1 -^' ~ As ^>.' i J^F X? >J*^ (j.^b p-^ 1 ^i^j 

"Miislumamn ve Kitabinin kestigi helaldir. Mecusinin, miirtedin, 
putperestin ve ihramhnin kestigi yenmez. Eger kesen kisi kasith 
olarak "tesmiye"yi 41 terk ederse kestigi yenmez. Eger unutarak terk 
ederse yenir." 42 

imam Ebu Bekr Ez Zebidi 43 , imam Kuduri'nin "El Muhtasar" 
kitabi iizerine yazdigi "El Cevheratun Neyyira" isimli serhinde 
Musannifin sozlerini su sekilde aciklamistir: 

"(imam Kuduri'nin) "Mecusinin, miirtedin ve putperestin kestigi 
yenmez" sozunun serhi: £unku miirtedin dini yoktur. Putperest de 
onun gibidir. Mecusiye gelince, bunun nedeni Nebi'nin - aleyhissalatu 
vesselam - Mecusiler hakkindaki su kelamidir: 

"Kadmlarmi nikdhlamadan ve kestiklehni yemeden onlara Ehli 
Kitaba davrandigmiz gibi davranm" 44 . 



40 Ahmed Ebul Huseyn El Kuduri El Bagdadi (362-428 h/972-1037). Hanefi 

mezhebinin buyuk mugtehidlerdendir. Imam Curcani'nin talebelerindendir. 

Ahnti yaptigimiz "El Muhtasar" isimli kitabi mezhebin kaynak eserlerinden 

sayilmaktadir. 

41 Tesmiyeden kasit hayvan keserken uzerinde Ytice Allah'in isminin 

zikredilmesidir. 

42 Ahmed El Kuduri: El Muhtasar: 206. 

43 Ebu Bekr bin Ali bin Muhammed El Haddad Ez Zebidi El Yemeni (v. 800 
h/1394 m]. Yemende Hanefi mezhebinin biiyiik alimlerindendi. Tefsir, Fikih ve 
Tarih konulannda eserleri vardir. Tefsiri Haddad tefsiri olarak tammyor. 



16 



— HELAL ET — 



Sabilerin kestiklerine gelince - onlar Nasranilerin bir firkasidir - 
Ebu Hanife'ye gore onlar Nebi'ye iman edip, Kitabi tasdik ederlerse 
kestikleri yenir. Fakat yildizlara tapar ve isa'nin - aleyhisselam - 
nubuwetini tasdik etmezlerse kestikleri yenmez." 45 

imam Ebu Hanife'nin yakin ashabindan, imam Muhammed Es 
§eybani 46 islami devletler hukukunun ilk kaynaklanndan olan "Es 
Siyerul Kebir" adh eserinden bu konuda sunlan diyor: 

>,Z o t i Si , *. t . 

.a^JJIj V] (_r-y^l fl*i^ (_r-L; ^ :Jli aip <ti)l ^j v_JQ=> ^! jj ^Js> j& iSjjj 

l4ji^ii <-j/M J-»l j* cSjUaJl £jlp j^ Jtv- Ail aip *jj| ^j v_JQ=> ^1 jj ^ j^ £z f 

VAj>- JjSsj jl L«li n--yU jb (J Lj aJ i Jui_ jl SilS- villi s^Tlilj .j^L-J ^jjiJj »^j .L-b 

.Mi aJ_LP 
l/J^ Ji c_-5s ^-Li-j aILp aUI ( JUo aISI J_^-j jl } : aip iiil ^>j ( JIp cujJl^ IJl& ( 1p Jjlu-Ij 

IjS. J5jj ^ jlj i Ajji-I aIIp C-j^J li^J °^ cr*j Ai« JJ ill- 1 jii . (v^')/! Jl p-A^-b "J^ 

"Nasrani veya Yahudilerin kestiklerinde ve diger yiyeceklerinde 
bir beis yoktur. £unku Allahu Teala buyuruyor ki: "Kitap 
verilenlerin yiyecegi size helal kihndi" 47 . 

Mecusilerin kestikleri miistesna, diger turn yiyeceklerinde bir beis 
soz konusu degildir. 48 

44 Alimler hadisteki "Ehli Kitaba davrandiginiz gibi davranin" sozunu onlara 
cizye konusunda Ehli Kitap gibi davranin ve onlardan da cizye aim seklinde 
aciklamislar. 

45 Ebu Bekr Ez Zebidi: El Cevheratun Neyyira: 2/436. 

46 Muhammed bin El Hasan bin Ferkad, Ebu Abdillah, Es $eybani (131-189 
h/748-804 m]. Imam Ebu Hanife'nin meshur talebelerindendir. "Imameyn" 
derken kast edilen iki imamdan biridir. Imam iSafi onunla ilgili soyle demistir: 
"Eger Muhammed bin El Hasan bizimle kendi akh nispetinde konussaydi onu 
anlayamazdik. Lakin o bizim akillanmiz nispetinde konusurdu ve biz onu 
anlardik. Allah'in Kitabim ondan daha iyi bilen kimse gormedim, sanki Kuran ona 
inmisti.". 

47 ElMaide:5/5. 

48 Mecusilerden gelen peynir konusunda ilim ehli arasinda tartisma mevcuttur. 
Diger yiyeceklerin ise hangi kaplarda pisirildigine dikkat edilmesi gerekir. 
Alimlerden bazilan onlarin necaset sayilan yiyeceklerinin tartildigi tartilarda 



17 



— HELAL ET — 



£iinku Nebi - sallallahu aleyhi ve sellem - soyle buyurmustur: 

"Kadmlarmi nikdhlamadan ve kestiklehni yemeden onlara Ehli 
Kitaba davrandigmiz gibi davranm". 

Ali bin Ebi Talib'den - radiyallahu anh - Mecusilerin kestikleri 
disinda diger yiyeceklerinde bir beis olmadigini soyledigi rivayet 
edilmistir. 49 

Ali bin Ebi Talib'den - radiyallahu anh - Harp ehli Nasranilerin 
kestikleri soruldugu, bunda bir beis gormedigi, fakat kadinlanyla 
evlenmeyi kerih gordiigu zikredilmistir. Bunu sadece onun 

zurriyetinin darul harpte kalmasi korkusuyla kerih gormustur. Bunu 
haram gormesine gelince boyle bir sey yoktur. 

Bu konuda Ali'nin - radiyallahu anh - su hadisiyle istidlal 
edilmistir: 

"Resulullah - sallallahu aleyhi ve sellem - Hecer Mecusilehne 
mektup yazip 50 onlan islam'a davetetti. Kim islam'a girdiyse bu ondan 
kabul edildi. Kim Musluman olmadiysa kestiklehnin yenmeyecegi ve 
kadmlarmm nikdhlanmayacagi uzere cizyeyle yukumlu tutuldular"." 51 

Hanefi fukahasindan Ebul Hasen Es Sugdi 52 "Fetavas Sugdi" 
olarak bilinen kitabinda konuyla alakali sunlan soylemistir: 

"Kesimi caiz olanlara gelince, her Musluman ve Kitabinin 53 kesimi 
helaldir. ister erkek, ister kadin olsun, ister hiir, ister kole olsun, ister 



baska bir sey tartip almayi bile caiz saymamislardir. Zira necasetin tartiya 
bulasma ihtimali vardir. 

49 Bu rivayeti Darakutni ve Beyhaki nakletmislerdir. Allah'in izniyle ilerde ayrica 
zikredilecektir. 

50 Mektubu bizzat kendisi yazmayip yazdirmis olmasi da muhtemeldir. £unki ilim 
ehli Resulullahin - sallallahu aleyhi ve sellem - sonradan yazma ogrendigi 
konusunda ihtilaf etmisler. Bazilan onun sonradan yazi yazmayi ogrendigini ve 
yazdigini, bazilan ogrenip ama hie yazmadigini soylemisler. Diger bir grub da 
ogrenmedigini ve yazmadigini savunmus, bunu Ummilik vasfiyla celisir 
bulmuslar. Hatta Endulus alimlerden bazilan isi daha da ileri goturerek yaza 
bildigini soylemenin kiifr oldugunu belirtmisler. 

51 Ebu Bekr Es Serahsi: Serhus Siyeril Kebir: 1/103-105. 

52 Ali bin Huseyn bin Muhammed Es Sugdi, Ebul Hasen (v. 461 h/1068 m]. 
Buharadaki Hanefi fakihlerinden ve mezhebin buyuklerindendir. Ebu Bekr Es 
Serahsi gibi buyuk fakihler yetistirmistir. "Es Siyerul Kebir" eserini rivayet edip 
serh edenlerden biridir. 



— HELAL ET — 



cunup, ister temiz olsun, ister bilen olsun, ister bilmeyen, ister salih 
olsun ister facir. 

Fakat su uc sinifin kestigi helal degildir: Musrikin, hangi dine 
gecerse gecsin murtedin ve kasith olarak tesmiyeyi terk edenin. Sabi 
birisi kestigi zaman, Ebu Abdillah (imam Muhammed) ve Ebu 
Hanife'nin gorusiine gore helal degildir." 54 

Imam Burhanuddin El Merginani 55 "El Muhit El Burhani" isimli 
kitabinda konumuzla alakah sunlan soylemistir: 

. |(?->o fL>- il^liSol \y"y jjjJl £l*iaj} :(_}Uj aJ_^ O**^ W 4 ^ J' <^ir~ iJ^JI J>N> <^' 
Lai silii ijf Ijii, » >*>LJl aJLp Jli tfl^- ,< 4 "-x^j J jU c^t^JJl V) *J^ i/j^l r^*^ lT'Lj Vj 

"Diyoruz ki: Kesim Ehli, tevhid dinine iddia ve itikaden mensup 
olandir. Mesela Miisluman gibi. Yahut ta, itikaden degil, iddia olarak 
tevhid dinine mensup olandir. Mesela Kitabi gibi. Kitabinin harbi 
veya zimmi olmasi durumu aynidir. 

£unku Allahu Teala'nin kelami umum ifade ediyor: 

"Kitap verilenlerin yiyecegi size helaldir" 56 . 

Kestikleri mustesna, Mecusilerin turn yiyeceklerinde bir beis 
yoktur. Onlann kestikleri haramdir. Nebi - aleyhisselam - soyle 
buyurmustur: 

"Kadmlarmi nikdhlamadan ve kestiklehni yemeden onlara Ehli 
Kitaba davrandigmiz gibi davranm"." 57 

Ebu Bekr Es Serahsi 58 konuyla alakah sunlan soylemistir: 



53 Yani Ehli Kitap - Hristiyan ve Yahudiler. 

54 En Nutefu fil Fetava: 1/228. 

55 Mahmud bin Ahmed bin Abdil Aziz bin Omer bin Mazeh El Buhari El Merginani, 

Burhanuddin (551-616 h/1156-1219 m]. Hanefilerin buyuk alimlerindendir. 

Merginan'da dogmus ve zamaninin ilim merkezlerinden olan Buhara'da vefat 

etmistir. 

56 ElMaide:5/5. 

57 Burhanuddin El Merginani: El Muhit El Burhani: 5/652. Mecusilerle ilgili bolurn 

ayni cildin 220 - ci sayfasindan aktanlmistir. 

58 Muhammed bin Ahmed bin Sehl, Ebu Bekr Es Serahsi (v. 483 h/1090 m). 

Hanefilerin biiyiik fakihlerindendir. Horasanhdir. Engin ilminden dolayi "Semsul 

Eimme" yani "Imamlann Gunesi" lakabim almistir. 



19 



— HELAL ET — 



JLp ^ LLjIj ., ^ J2 hj Sipo t_..^ jib ajU c i g alatlg •-« cfjui (_£j-v» L« Jj Lj jlSj t (j^iTJul! ^bi 

"Mecusilerin ve sirk ehlinin kestikleri disindaki yiyeceklerinde bir 
beis yoktur. £iinkii Nebi - sallallahu aleyhi ve sellem - miisriklerin 
kestiklerinden yemezdi. Fakat bunun disindaki yiyeceklerinden 
yerdi. £unki onlari islama lsindirmak icin bazilannin davetlerine 
icabet ederdi. 

Ehli Kitabin kestiklerine gelince bunda bir beis yoktur. £iinku Yiice 
Allah buyuruyor ki: "Kitap verilenlerin yiyecegi size helaldir"." 59 

Alauddin Es Semerkandi 60 "Tuhfetul Fukaha" isimli kitabinda 
sunlan soylemistir: 

tjJJl j\ l^i OlS%lj~o Jj^p a_>^«iJ| jlS^u *)ij ctiljJJI *>lip lil jjbSolj *JL~il ry »15jJI ;t*aJ 

"Kesimin nasil yapildigini bildikleri ve tesmiyeyi kasith olarak terk 
etmedikleri zaman, Musluman ve Kitabinin kesim yapmasi sahihtir. 
Erkek veya kadin olmasi, kiiciik veya balig olmasi aynidir. 

Mecusinin, miirtedin kesimi caiz degildir. Kesimi nasil 
yapacaklanni bilmedikleri ve hayvanin bogazini kesmeye giic 
yetiremedikleri zaman, kiiciik cocugun, sarhosun, delinin kesimi caiz 
degildir." 61 

"El Behrur Raik" kitabinin yazan ibn Nuceym El Misri 62 
musannifin sozlerini serh ederken sunlan soylemistir: 

, { IxJ *}>■ C>\s£l\ Ijjjt jjS5\ £Uis>j } JUj 4jjiJ ( jjbS^ *i—« ^oi U-j ) Ail I a^-j J 13 



59 Ebu Bekr Es Serahsi: El Mebsut: 24/27. 

60 Muhammed bin Ahmed bin Ebi Ahmed, Ebu Bekr Alauddin Es Semerkandi (v. 
450 h/1145 m). Hanefilerin buyuk fakihlerindendir. Halep'te ikamet etmistir. 

51 Alauddin Es Semerkandi: Tuhfetul Fukaha: 3/71. 

62 Zeynuddin bin Ibrahim bin Muhammed. (v. 980 h/1563 m]. Ibn Nuceym 
ismiyle meshur olan bu zat Misirdaki Hanefi mezhebinin buyuklerinden 
olmustur. Fikih ve Usulu Fikih alamnda eserleri vardir. 



20 



— HELAL ET — 



,dUi 3 JLilT jAj , { aU! j^J jj Qa\ Uj } JUj aJ^J J^ ^ I^jjp jf ^J.1 <_jb£J! jTi ^J 

. ..J^s ^ au! ^ a> La] ^J Ails 

L.I ,s.^f» A^uS Jj^ V ^«J ( I -UP 4^~dl iSjljj ,^sij ,-^yj ,(JJJJ 'L5^-^ V ) 4»l A^-j Jli 

jjijLc jjJ aJ ^-J aJ^[j ,« *^>oIjj (ifi Vj ^ £ uj LS > t 5'U j£e yl&JI JJLl aJL, L«f IjJL, » 
.Aii« iijJu* Aj*y ,Li^"i UJ _^j^15' ( ajjJ|j ,(_$jPJj bliipl JLp-^JI j»Jj«jLs 

"Rahimahullah dedi ki: "Musliiman ve Kitabinin kestigi helaldir". 
£imkii Allahu Teala buyuruyor ki: 

"Kitap verilenlerin yiyecegi size helal kihndi" 63 . 

Bundan murad onlann kestikleridir. £iinkii etsiz yiyecekler, hangi 
kafirden gelirse gelsin helaldir. Ehli Kitaptan gelmis olmasi sart 
olarak ileri suriilmemistir. 

Kitabinin zimmi veya harbi olmasi arasinda fark yoktur. Fakat 
Allahu Teala'dan baskasinin isminin zikredilmemesi sart 
kosulmustur. Kitabi, Mesih'in veya Uzeyir'in (aleyhimesselam) ismini 
zikrederse kestigi helal olmaz. £iinkii Allahu Teala buyuruyor ki: 

"Allahtan baskasi icin kesilenler" 64 . 

Bu konuda o Musliiman gibidir ve Allah'tan baskasi icin keserse 
helal olmaz... 

Rahimahullah dedi ki: "Ne Mecusinin, ne putperestin, ne miirtedin, 
ne ihramhmn, ne de tesmiyeyi kasith olarak terk edenin" yani 
bunlann kestikleri helal degildir. 

Mecusiye gelince, onun kestiginin yenmemesinin nedeni Nebi'nin - 
aleyhissalatu vesselam - su kavlidir: 

"Kadmlarmi nikdhlamadan ve kestiklehni yemeden onlara Ehli 
Kitaba davrandigmiz gibi davramn". 

£unku onun semavi dini yoktur. Tevhid, itikaden ve iddia olarak 
mevcut degildir. 

Putperest de zikrettiklerimiz konusunda Mecusi gibidir. £iinkii o 
da onun gibi miisriktir." 65 

Imam Ebu Hanife'nin yakin ashabindan, Imam Ebu Yusuf El 
Ensari 66 bu konuda soyle demistir: 



63 El Maide: 5/5. 

64 ElBakara:2/173. 

65 Ibn Nuceym El Misri: El Behrur Raik: 8/306-307. 

56 Yakub bin Ibrahim bin Habib El Ensari El Kufi El Bagdadi, Ebu Yusuf (113-182 

h/73 1-798 m]. Imam Ebu Hanife'nin talebelerinin en meshurlanndandir. 

Mezhepte "Imameyn" olarak anilan iki imamdan biridir. Allame, Hafiz ve Fakihti. 



21 



— HELAL ET — 



L»i <u1p U li» ( ip A^S'Lilj tJIjJJI (J ,/^lj jlj>Jl sJupj lJIjj^/! sJl»p -^ iS^Jl Lai l r-z>3 

.aJ 

p \ J) , ^fL»J 4j>oLL/« L>t^^« j^P Ajjjirl i {'' Jj>-L) 01 (Jp r^* J-*' tfj^ (*"^J 4 ^ P LjS^ 3 

"Nebi'den - sallallahu aleyhi ve sellem - gelen hadis nedeniyle, 
putlara tapanlar, atese tapanlar ve Mecusilerden olan sirk ehli, 
kestikleri ve kadinlanyla evlenilmesi konusunda Ehli Kitap gibi 
degillerdir. 

Bu (alimler) cemaatinin uzerinde oldugu gorustur. Tatbikatta 
boyledir. Bu konuda ihtilaf yoktur. 

Bize Kays bin Rabi El Esedi, Kays bin Muslim El Cadeli'den, El 
Hasan bin Muhammed'in soyle dedigini nakletti: 

Rasulullah - sallallahu aleyhi ve sellem - Hecer Mecusileriyle 
kadmlarmm nikdhlanmasmi ve kestiklehnin yenmesini helal kilmadan, 
sadece onlardan cizye almasi iizere sulh yapti." 67 



Abbasiler doneminde Hilafetin bas kadisi gorevini ustlenmisti. Fikih Usulu 
konusunda ilk yazilan kitabin ona ait oldugu soylenmistir. 
67 Ebu Yusuf El Ensari: Kitabul Harac: 129. 



22 



— HELAL ET — 



Maliki alimlerinin bu konudaki gorusleri 

Allame ibn Abdil Berr 68 "El Kafi" isimli eserinde konuyla ilgili 
sunu belirtmistir: 

"Miislumanlardan ve Ehli Kitaptan baskasinin kestigi caiz degildir. 
Yahudilige veya Nasranilige geese bile Miirtedin kestigi yenmez. 
Yahudi ve Nasraniler disindaki diger kafirler, Mecusiler, putperestler, 
kestiklerinin haramhgi noktasinda aynidirlar." 69 

Diger bir Maliki Fakihi, $ihabuddin El Karafi 70 "Ez Zahira" isimli 
eserinde sunlari soylemistir: 

"Kitabi olmayan kimsenin, yildizlann tesirine inanan Sabilerin 
kestiklerini yemek caiz degildir. £unkii onlar Mecusiler gibidir. (Ehli 
Kitapla ilgili) turn bu ahkamlar kesimi gordugumuz zamandir. Fakat 
Kitabi, hayvanini gormedigimiz bir yerde keserse ve biz onlann bazi 
Nasraniler gibi meyteyi helal saydiklanni biliyorsak veya suphe 



68 Yusuf bin Abdillah bin Muhammed bin Abdil Berr En Nemri El Kurtubi El 
Maliki, Ebu Omer (368-464 h/978-1071 m). Kendisine Magribin Hafizi denirdi. 
Biiyiik hadis hafizlarmdan olan bu zat ayni zamanda tarihci, edip ve arastirmaci 
alimdir. Islam aleminde biiyiik onem tasryan eserler telif etmistir. 

69 Ibn Abdil Berr: El Kafi: 181. 

70 Ahmed bin Idris bin Abdir Rahman, Ebul Abbas, $ihabuddin Es Sanhaci El 
Karafi (v. 684 h/1285 m]. Misirhdir. Fikih, Usulii Fikih, Nahiv ve diger alanlarda 
biiyiik eserler tasnif etmistir. 



23 



— HELAL ET — 



ediyorsak yemeyiz. 71 Onlann kesiminin (keyfiyetini) biliyorsak 
yeriz." 72 

ibn Cuzey El Kelbi 73 mezhebin gorusuyle ilgili naklen simian 
soylemistir: 

"Ibn Rusd dedi ki: Mezhepte su alti grubun kestigi caiz degildir: 
Akletmeyen kuc^uk c ocuk, delilik halinde olan mecnun, akledemeyen 
sarhos, Mecusi, miirted ve zindik." 74 

Imam ibn Ebi Zeyd El Kayravani 75 "Er Risale" isimli eserinde 
konuyla alakah sunlari soylemistir: 

.p\j£ ,JJ *_g-*Uis> -y> alio aJ -~J bf jlfTUj )( _^^l slS'i L° ISjj Mj 

"Mecusinin kestigi yenmez. Fakat onlann yiyeceklerinden, kesime 
ihtiyaci olmayanlar haram degildir." 76 

Maliki mezhebine mensup miifessir Ebu Abdillah El Kurtubi 77 
konuyla alakah olarak sunlari soylemistir: 



71 Guniimuzde bircok Avrupa ve bati iilkelerindede hayvanlar elektrikle 
olduruluyor. Onlann Ehli Kitap oldugunu farz etsek bile, bu onlardan gelen 
etlerin meyte sayilmasi icin yeterli bir gerekcedir. 

72 ^ihabuddin El Karafi: Ez Zahira: 4/124. 

73 Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin Abdillah, Ibn Cuzey El Kelbi, Ebul 
Kasim (693-741 h/1294-1340 m). Usui ve Lugat alimidir. Girnata 
alimlerindendir. 

74 Ibn Cuzey El Kelbi: El Kavaninul Fikhiyye: 148. 

75 Abdullah bin (Ebi Zeyd] Abdir Rahman En Nefzi El Kayravani, Ebu Muhammed 
(310 - 386 h/922-996 m). Magrip alimlerinin biiyiiklerindendir. Ilminden dolayi 
"Kucuk Malik" ismini almistir. Tarih, Tefsir, Akide ve Fikih alanlannda eserleri 
vardir. 

76 Ibn Ebi Zeyd El Kayravani: Er Risaletul Fikhiyye: 1/187. Miiellif aym gorusu 
diger bir kitabi olan "En Nevadir vez Ziyadat" isimli eserinde de (4/369] 
zikretmistir. 

77 Muhammed bin Ahmed bin Ebi Bekr bin Ferh El Ensari El Hazreci El Endelusi, 
Ebu Abdillah, El Kurtubi. (600-671 h/1203-1273 m). Miifessirlerin 
biiyiiklerindendir. Yazdigi tefsir Ehli Sunnet arasinda en degerli tefsirlerden 
sayihr. Enduliiste dogmus, orada ilim tahsil etmis daha sonra Misira hicret etmis 
ve orada vefat etmistir. 



24 



— HELAL ET — 



"Mecusilere gelince, Alimler - farkh diisiinen bazilan haric - 
onlann kestiklerinin yenmeyecegi ve onlardan birisiyle 
evlenilmeyecegi konusunda muttefiktir. £unku alimler katinda 
meshur olan kavle gore onlar Ehli Kitaptan degillerdir. 

Kitabi olmayanlann, mesela musriklerin, puta tapanlarm 
kestiklerinden olmayan ve kesime gerek duyulmayan yiyeceklerinde 
bir beis yoktur. Peynir bundan istisnadir." 78 

Kadi Abdul Vehhab El Bagdadi 79 "Et Telkin" isimli kitabinda 
sunlari soylemistir: 

. oi/LJi Vj , j>^! Vj )t j^i j^ _>i&i 

"Kesen kisinin vasiflanna gelince, akilh, kesimi bilen ve bu kesimle 
tezkiyeyi kast eden Musliiman veya Kitabi olmasidir. Kitabi kafirden 
gayrisinin, delinin ve sarhosun kesimi caiz degildir." 80 

ibn Rusd El Hafid 81 "Bidayetul Muctehid" kitabinda konuyu su 
sekilde toparlamistir: 

, j-jJUlj ,4jj^SjJ|_j ,*^L-VI '•^ a $j** <*~~?* f-?? j^*i AJlS'i ( JIp jiJl (_£jJl oi^aSI L»li .aJ t_ilijM 
•pxJ ,4j i iS'i_JLvali . ^« obb>-l jSjJLil L»Tj |aj aL| joJ *UI Uj} iaJjJLIj 1^— U^l l Jp ?*p ^j/ 



78 Ebu Abdillah El Kurtubi: El Camiu li Ahkamil Kuran: 7/318. 

79 Abdul Vehhab bin Ali bin Nasr Es Selebi El Bagdadi, Ebu Muhammed (362-422 
h/973-1031 m]. El Kadi Abdul Vehhab olarak taniniyor. Fikih, Usui ve 
Hilafiyyatla ilgili eserleri vardir. 

80 Abdul Vehhab El Bagdadi: Et Telkin: 1/262. 

81 Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin Rusd El Endelusi, Ebu Velid (520- 
595 h/1126-1198 m]. Kurtuba ehlindendir. Felsefe, Tib, Fikih ve diger konularda 
gok sayida eser telif etmistir. 



25 



— HELAL ET — 



"$eriatta zikredilenler uc siniftir: 

1. Kesiminin caiz oldugunda ittifak edilen sinif. 

2. Kesiminin caiz olmadiginda ittifak edilen sinif. 

3. Hakkinda ihtilaf edilen sinif. 

Kesiminin caiz oldugunda ittifak edilen sinifa gelince, bu 
kendisinde bes sarti birlestiren kimsedir: islam, erkeklik, bulug, akil 
ve namazi kacirmamak. 

Kesiminin caiz olmadiginda ittifak edilen sinifa gelince, bunlar 
miisrikler - putlara tapanlardir. Zira Allahu Teala buyuruyor ki: 
"Dikili ta?lar iizerinde kesilenler", "Allahtan ba^kasi i^in 
kesilenler" 82 . 

Kendisi hakkinda ihtilaf edilen sinifa gelince, bunlar coktur. Lakin 
bunlardan meshurlan ondur: Ehli Kitap, Mecusi, Sabi, kadin, cocuk, 
deli, sarhos, namazi kaciran, hirsiz ve gaspci." 83 



82 ElMaide:5/3. 

83 Ibn Ru§d: Bidayetul Muctehid: 1/449 



26 



— HELAL ET — 



$afi alimlerinin bu konudaki g6rii$leri 

Imam Muhammed bin idris Es §afi 84 "El Umm" isimli kitabinda 
miirtedin kestiginin yenmeyecegini soylerken nedenini onun Ehli 
Kitaptan olmamasi olarak gosteriyor: 

"Imam $afi - rahimahullahu teala - dedi ki: hangi dine gecerse 
gecsin miirtedin kestigi yenmez. £iinkii, sadece dinleri iizere 
kalmalanna miisade edilen Ehli Kitabin kestigine izin verilmistir. 
Uzerinde Allah'in ismini zikretse bile, Mecusinin kestigi yenmez." 85 

Allame Ebu ishak Es $irazi 86 "El Muhezzeb" isimli eserinde 
konuyla alakah sunlan soylemistir: 

"En efdal olan hayvani kesenin Musliiman olmasidir. Eger miisrik 
keserse bakarsin: Eger kesen kisi murted, putperest veya Mecusiyse 
helal degildir. £iinkii, Allahu Teala buyuruyor ki: "Kitap verilenlerin 



84 Muhammed bin Idris bin Abbas bin Osman Ibn Safi El Hasimi El Kurasi El 
Muttalibi, Ebu Abdillah [150-204 h/767-820 m]. Dort buyuk fikih mezhebinden 
birinin Imami olan bu zat Filistin'in Gazze kentinde dogmustur. Aslen 
Kureyslidir. 

85 Muhammed bin Idris Es Safi: El Umm: 7/410. Son curnle: 5/671. 

86 Ibrahim bin Ali bin Yusuf El Firuzabadi Es Sirazi, Ebu Ishak (393-476 h/1003- 
1083 m]. Safi mezhebinde buyuk bir yeri olan allamedir. Meshur "En Nizamiyye" 
medresesi onun icin yapilmis ve Sirazi orada miiderrislik yapmistir. 



27 



— HELAL ET — 



yiyecegi size, sizin yiyeceginiz onlara helaldir" 87 . Saydiklanmiz 
ise Ehli Kitaptan degillerdir 88 . 

Eger kesen kisi acemlerden olan Yahudi veya Nasraniyse, ayet 
nedeniyle kestigi helaldir. Yok eger kesen kisi Arap 
Hristiyanlanndansa - onlar Behra, Tenuh ve Taglib kabileleridir - 
kestigi helal degildir." 89 

imam Muhyiddin En Nevevi 90 "El Mecmu" isimli eserinde, $eyh 
Ebu Ishak Es §irazi'nin sozlerini serh ederek der ki: 

j ryt ,<u>t^ji cJL>- ai>oLl* cJj~ /r«J ) 015/jsj 2 , j(j^«j*>^ »15jjI« 3j>oLil« :L;L>s_y3l JU 

"Ashabimiz ($afiler) dedi: Evlilik ve kesim birbirine baghdir, 
ayrilmazlar. Kimin nikahlanmasi helalse, onun kestigi de helaldir. 
Nikahlanmasi helal olmayamn kestigi de helal degildir. 91 

Fakat bir mesele vardir ki orada aynhrlar. Bu mesele, Kitabi cariye 
meselesidir. £unku onun kestigi helal, nikahlanmasi ise helal degildir. 

Ashabimiz dedi: Miirtedin, putperestin, Mecusinin ve kitabi 
olmayanlardan digerlerinin kestigi haram oldugu gibi, kopekle veya 
okla avladigi da haramdir. Miisliimana (kesimde veya avda] ortak 
oldugu sey de haramdir." 92 

Mezhebin biiyiiklerinden Kadi Ebu §uca 93 "Gayetul ihtisar" 
kitabinda sunlan soylemistir: 



87 El Maide: 5/5. 

88 Dikkat edilirse Ebu Ishak Es Sirazi, Mecusilerin kestiklerinin yenmemesine 
neden olarak besmele cekmediklerini degil, Ehli Kitaptan olmadiklarini 
gostermistir. 

89 Ebu Ishak Es Sirazi: El Muhezzeb: 1/457. 

90 Yahya bin Serif bin Murri bin Hasen El Hizami En Nevevi, Es Safi, Ebu 
Zekeriyya, Muhyiddin (631-676 h/1233-1277 m). Allame, Fakih ve Muhaddis. Az 
omrune ragmen cok sayida faydah eserler tasnif etmistir. Safi mezhebinin iki 
biiyiik imamindan biridir. 

91 Kast edilen sadece kadinlann kendisi degildir. Yani hangi dinden olan 
kadinlarla evlenmek caizse din ehlinin kestigi de caizdir ki, bunlar 
Muslumanlar ve Ehli Kitaptir. 

92 Muhyiddin En Nevevi: El Mecmu: 9/85. 

93 Ahmed bin El Huseyn bin Ahmed, Ebu Suca, Sihabuddin Ebut Tayyib El 
Esfahani (433-593 h/1038-1197 m]. Safi mezhebinden onemli yeri olan bir 
fakihtir. Yazdigi "Gayetul ihtisar" iizerine bircok serhler, hasiyeler tasnif 



28 



— HELAL ET — 



■Jj ^ ,^J* ^ J^J ,1^3 '(^ J*^ ^3 

"Her Miisluman ve Kitabinin kesimi helaldir. Mecusi ve 
putperestin kesimi helal degildir." 94 

El Hatib Es §irbini 95 , Ebu §uca'nin "Gayetul ihtisar" kitabini serh 
ederken miiellifin sozleriyle ilgili sunlari soylemistir: 

,U»^L. Jj*V L^S'L-. Ji- A^bS} ,( ^bS} ) ,;ul~,j ,( ^JL^. JT) ji^-j ,( SISi J^j ) :JUi 
cU^I lil" :^Lp ^1 Jlij ,{ jd 5^ (J^^j ^ 2>r v^ 1 W 6*$ f^i } : J 1 * 7 ^ 



"Her Miisluman erkegin ve kadinin, Kitabi erkegin ve kendilerile 
evlenmemizin helal oldugu iki Kitap ehlinden kitabiye kadimn kesimi 
ve avi helaldir. Ciinkii onlar [semavi] din ehlidirler. 

Allahu Teala buyuruyor ki: 

"Kitap verilenlerin yiyecegi size, sizin yiyeceginiz onlara 
helaldir" 96 . 

Ibn Abbas soyle demistir: "Sadece Yahudi ve Nasranilerin 
kestikleri helal kihnmistir. Ciinkii, onlar Tevrat ve incil'e iman 
etmisler." Bunu Hakim rivayet etmis ve sahihlemistir. 

Koleligin, kesen kisi konusunda bir etkisi yoktur. Mezkur ayetin 
umumiligi nedeniyle nikahlanmasi haram olsa bile, Kitabi cariyenin 
kesimi helaldir. 

Mecusinin, putperestin ve kitabi olmayanlardan digerlerinin 
kesimi helal degildir. Eger nikahlanmasi helal olmayanlardan birisi, 
kesim veya av konusunda Miisliimanla ortak olursa, kesilen ve 
avlanan "haramhgin iistiin olmasina" binaen haram olur." 97 



edilmistir. Yiiz altmis yil yasayan bu zat omrunun sonuna kadar Medine'de 
Mescidi Nebevinin hizmetkan idi. 

94 Ebu §uca: Gayetul Ihtisar: 160. 

95 Muhammed bin Ahmed Es ^irbini, §emsuddin (v. 977 h/1570 m]. Tefsir, Fikih 
ve Nahiv konusunda eserleri vardir. "Gayetul Ihtisar" kitabina serh yazan 
alimlerden biridir. 

96 ElMaide:5/5. 

97 El Hatib Es ^irbini: El Ikna: 5/199. 



29 



— HELAL ET — 



Ayni kitabi serh eden Ebu Bekr El Hisni Ed Dimeski 98 muellifin 
sozlerini soyle serh etmistir: 

ji^ij , { o^xJi iyjf ^j ill ^ uL>j } jijj 4^ , { i£h u s mi } juj 4^ viAJi j Jv^b 

HL Lg \yL> » >^LJlj a*>LaJl <u!p 4J^S aAs- LJ_UU ,,/j>rl t^j^ (C^ 1 L»1j ,^jL;JJI La ^UiaJlj 
.Oj^il li5Tj ,aJ c_jb5' v y (Jj^Ij ,« (v^jLJ L5 > t 5'ljj j^^yJlji LS ^ ^ s-'^-il Jai 

"Kestiginin helal sayilmasi icin, kesen kisinin Musliiman veya 
Kitabi olmasina itibar edilir/bakihr. ister Yahudi olsun, ister Nasrani, 
ister bize ve onlara gore helal olan bir hayvani kessin, isterse de deve 
gibi, sadece bize gore helal olan hayvani kessin, hukum aynidir. 

Bu konuda delil Allahu Teala'nin su kelamlandir: 

"Sizin kestikleriniz mustesna" 99 ve "Kitap verilenlerin 
yiyecegi size helaldir" 100 . 

Burada yiyecekten murad kesilen hayvanlardir. 

Mecusilerin kestiklerinin haramhgina gelince, bunun delili 
Nebi'nin - aleyhissalatu vesselam - su kavlidir: 

"Kestiklerini yemeden ve kadmlarim nikdhlamadan onlara Ehli 
Kitaba davrandigmiz gibi davranm". 

Putperestin kitabi yoktur. Miirted de boyledir." 101 



98 Ebu Bekr bin Muhammed bin Abdil Mumin El Huseyni El Hisni, Takiyyuddin 
(752-829 h/135 1-1426 m). Dimesk alimlerindendir. "Gayetul Ihtisar" kitabina 
serh yazan alimlerden biridir. 

99 El Maide: 5/3. 

100 El Maide: 5/5. 

101 Ebu Bekr El Hisni Ed Dimeski: Kifayetul Ahyar: 684. 



30 



— HELAL ET — 



Hanbeli alimlerinin bu konudaki gorusleri 

Imam Ahmed'in 102 oglu Abdullah "Mesail" isimli kitapta babasina 
sordugu sorulan ve aldigi cevaplan aktanyor: 

~ IgiM ^jjj -J dill J^p /fpj , iajL~^« -jU , -*Lp -y\ ',+Juuit <UlP dill (Jiv *ASl UJ-^J <— jb»w5l 

^.L-j <Op dill J^ yUJI jp -u^ ji j~J~\ je (Sjj3 .«# J ^3 ,&\ ^ cf- S^3 x^ o*3 

"Abdullah dedi: Bahama, Mecusilerin kestikleriyle ilgili sordum. 
Soyle cevap verdi: "Onlarin kestikleri yenmez!" 

Mecusilerin kestikleriyle ilgili babamin soyle dedigini duydum: 
"Musluman olana kadar onlarin kestikleri yenmez, kadinlan 
nikahlanmaz." 

Bahama Omer'in "Onlara Ehli Kitaba davrandiginiz gibi davramn" 
sozunu soyledim. Soyle cevap verdi: "Bu, sadece cizye konusundadir. 
Rasulullah'in - sallallahu aleyhi ve sellem - ashabindan alti kisi, 
onlarin kestiklerini kerih 103 gormiisler: ibn Abbas, ibn Mesud, 
Abdullah bin Yezid El Hatmi, Ali, Cabir bin Abdillah ve Ebu Berze. 

Hasen bin Muhammed kanahyla Nebi'den - sallallahu aleyhi ve 
sellem - Mecusiler konusunda "Onlarm kestikleri yenmez" seklinde 
bir hadis rivayet edilmistir." 104 

Ebul Hattab El Kelvezani 105 mezhebin goriislerini ozetledigi "El 
Hidaye" isimli kitabinda sunlan soylemistir: 



102 Ahmed bin Muhammed bin Hanbel, Ebu Abdillah, Es Seybani El Vaili (164- 
241 h/780-855 m]. Meshur dort mezhepten birinin imamidir. 

103 Kerih gormiisler soziinden maksat - Allah daha iyi bilir - haram 
gordukleridir. Deride bu sahabilerden aktanlacak eserler buna delalet ediyor. 

104 Abdullah bin Ahmed: Mesailu Ahmed bin Hanbel: 264. 

105 Mahfuz bin Ahmed bin El Hasen El Kelvezani El Bagdadi, Ebul Hattab (432- 
510 h/1041-1116 m]. Kendi asnnda Bagdat'ta Hanbelilerin imamrydi. Fikih, 
Usui, Hilaf ve Feraiz konulannda eserleri vardir. 



31 



— HELAL ET — 



j^ 3 , Ol/LJlj ,D^Ij ,^j jl ,yr-"^ ^1 ■**"' O^J >c^b f^J-b >^' '^ J^ X? 

"Mecusinin, murtedin, putperestin, anne babasindan biri Mecusi 
veya putperest olan kimsenin, mecnunun, sarho^un ve cocuklardan 
temyiz gucune sahip olmayanlann kesimi helal degildir." 106 

Hanbeli fikhinin en muhte^em eseri sayilan "El Mugni" isimli 
kitabin sahibi ibn Kudame 107 konumuzla alakah §u bilgileri veriyor: 

A*i\ Ul *^l ,( 4J SISTi ^ ajU isjy~ j* jli'U VJ t <^>^ij l5^-^' J ^ va J^ X? ) ■ ^^ 
c 4i>-L] JLp \jxJ^\ ^U c al^J-lj db^JlS' <. <J alffi M U V] <■ tzs^ij ls^J^' -V^ f-j^~ 1^ 

.Llail. cJ^UJrl /jp IjJLi ( j»j blj c cuJJlj c LxJL« 0! jjP 

/j wLjt«^« ( *^ri *i '? ' ri' J>r ? ' J-P- « t -»LP /ri'i ' ■3**-^^° ,vl r»-& J>t ^H^ 4_iJS.|p <UP •— -ijl) /r^? 

ft^r /J J_jc^« ( J-J (il /j /ys*-JI -i-«P« c J_&L^-« t s-llaPa ( -i_»_^- /J /— *^-U jlO^P) ( i_^wbuJ>l 

jJLpI ^j : JL?-I Jli . (^yl t_jl>«_*=>lj c ^ytiLiJlj c C£jJ^jj ' dliUj c Lg/*j% ' ^l-Uil 4Jij c 

. apju c-^-Us' j^Ssj 01 V| <. 4J*>U4 Jli Ijl>-( 
jUxJl -^ *-*jiP ^Ljtls jC^ oj4jl«i , { l5o fl>- OliSol IjJjI (jjJJl £l*i>J } : Jli (JbJ <usl oVj 

aJIp dil (JUs dil J_^"j Jli : Jli i iS^^ Cp^-" £/. <r4* (J* 4 - 5 ^'^ ' "^^ f^°V ^JJ *^J 
1 Ijlxi *,J,\j*2J y (s^y^i ij* 0o Oli 1 1X5- ^Jj^I ISLi t -^iJl 0^ <J*J • (*^/* f^i ^ • (*-^ g J 

. « Iy5 u Ms fj»*y% ^rfi cJlS jlj 

ij c— JLp LJi t» ^'LajJ (C^iiil lj-^4; 1— jb>Jl S^Ji Oi '^jA-l ,■» ^ '< * cjJj>-I liU ci_j!jSjI L»T 
Cjjyws^il (J ( r tr >t;; ^ l^l^-l c«.L^Jlj «jL;i jC^- (J c_jIiSoI ^jip i—JLij 01 u ^*^i t.+ $tL»JLl ^>Jl 
J^^- ^p ajIjj Ml c ^Oxj j* d ty <■ ^j^- <J *a cJiJlit Mj c Lj^ j^. Jy djli c f-U-l aJ^j 



106 Ebul Hattab El Kelvezani: El Hidaye: 1/552. 

107 Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dime§ki El 
Hanbeli, Ebu Muhammed, Muvaffakuddin (541-620 h/1147-1223 m). Hanbeli 
fakihlerinin buyuklerindendir. Ibn Teymiyye onunla ilgili "Imam Evzaiden sonra 
Sama Seyh Muvaffaktan daha fakih kimse girmedi" demi§tir. Ahnti yaptigimiz "El 
Mugni" eseri fikih konusunda yazilmis en muhtesem ve ansiklopedi olabilecek 
eserlerden biri sayilmaktadir. 



32 



— HELAL ET — 



Aj£ <3 i rfj£\ j^>* ' r»-*ft*J Ai^UjJlj OljjVi »*^ j- 4 c jliSol yL* *^-j l&3*>^>- <up (_jjj c 

.a^u^ ^"^j L* t^^-"i i\J~l« Ouu>-l jl c |V*-^-v5« i^^^iJlji 

"Imam Hiraki 108 dedi: "Bahk miistesna Mecusinin avi ve kestigi 
yenmez. £unku bahgin kesime ihtiyaci yoktur" 

ibn Kudame dedi: ilim ehli, Mecusinin, bahk ve cekirge gibi, 
kesime ihtiyaci olmayanlar disinda, avi ve kestiginin haramhgi 
iizerinde icma etmistir. 

(Ilim ehli) bunlann (bahk ve cekirge) mubahhginda icma 
etmislerdir. Fakat Malik, Leys ve Ebu Sevr bu konuda cemaatten 
ayrilmis ve ifrata diismiislerdir. 

Mecusilerin kestiklerinin keraheti 109 kendisinden nakledilenlerden 
sunlar vardir: ibn Mesud, ibn Abbas, Ali, Cabir, Ebu Burde, Said bin El 
Museyyeb, ikrime, El Hasan bin Muhammed, Ata, Mucahid, Abdur 
Rahman bin Ebi Leyla, Said bin Cubeyr, Murre El Hemdani, Zuhri, 
Malik, Sevri, Safi ve Rey ashabi. 

imam Ahmed dedi: Bidat sahibi olanlar disinda bunun aksini 
soyleyen kimse tammiyorum. 

Bunun delili Allahu Teala'nin "Kitap verilenlerin yiyecegi size 
helaldir" 110 buyrugudur. Bu ayetten anlasilan, Ehli Kitap disindaki 
kafirlerin yiyeceklerinin haram oldugudur. 

Mecusilerin kitabi yoktur. Bu nedenle onlann kestigi, puta 
tapanlann kestigi gibi helal degildir. 

imam Ahmed, Kays bin Saken El Esedi'den isnadiyla Rasulullah'in 
- sallallahu aleyhi ve sellem - soyle buyurdugunu rivayet etmistir: 

"Sizler Nabatlardan 111 Farslar arasmda konaklayacaksmiz. Et 
aldigmiz zaman, Yahudi ve Nasranilerin kestigindense yiyin. Eger 
Mecusilerin kestigiyse yemeyin. " 112 

£iinku onlann kufurleri - Ehli Kitaptan olmamalarryla beraber - 
kestiklerinin ve kadinlannin haramhgini gerektiriyor. Bu, onlann Ehli 
Kitap disi kafirlerden olmasi nedeniyledir. 



108 Oraer bin El Huseyn bin Abdillah El Hiraki, Ebul Kasim (v. 334 h/945 m). 
Bagdath Hanbeli fukahasinin buyuklerindendir. "El Muhtasar" isimli eseri 
"Muhtasarul Hiraki" olarak meshurdur ve uzerine serhler yazilmistir. serhlerin 
en muhtesemlerinden biride "El Mugni"dir. 

109 Bu makamda da kerahetten kasit - Allah daha iyi bilir - haram gormeleridir. 
Ahntinin bas tarafindaki sozler agikca bunu ifade ediyor. 

110 El Maide: 5/5. 

111 En Nabat: Irak ve ^am bolgesi halklarmin geneline verilen isimdir. 

112 Hadisin Imam Ahmedden gelen rivayetini bulamadik. Fakat Hadis Abdur 
Razzak bin Hemmamin "El Musannef" isimli eserinde (4/487/8578] benzer 
lafizla mevcuttur. 



33 



— HELAL ET — 



Onlardan sadece cizye alinir. £iinkii "Kitap" siiphesi onlann 
kaninin haram olmasini gerektiriyor. "$iiphe", kanlannin haramligi 
konusunda iistiin tutuldugu gibi, kestikleri ve kadinlannin haramligi 
konusunda da "Kitabin olmamasi" prensibinin iistiin tutulmasi 
gerekiyor. Bu, iki noktada da "haramhgin asil olmasi" nedeniyle 
ihtiyaten boyledir. 

Ayni zamanda bu bir icmadir. Saydigimiz alimlerin kavlidir. Ne 
kendi zamanlannda, ne de onlardan soma, onlara muhalif kimse 
yoktu. Bu konuda Said'den 113 rivayet edilen miistesna. Ondan bunun 
aksi rivayet edilmistir. 

Puta tapan, zindik ve digerlerinden olan kafirlerin kestiklerinin ve 
avlannin haramligi konusundaki hiikiim, Mecusilerin hiikmii gibidir. 
Fakat bahk, cekirge ve meytesi mubah olan digerleri ise bu 
hiikiimden miistesnadir." 114 

Behauddin El Makdisi 115 "El Udde" isimli serh kitabinda, hayvani 
kesende bulunmasi gereken sartlardan soz ederken, iiciincii sartin 
din oldugunu belirtiyor: 

.A_*Uis ^J 

"Hayvani kesende bulunmasi gereken iiciincii sart: Din. Hayvani 
kesenin Miisliiman veya Kitabi olmasi sart kilinmistir. 

£iinkii Allah - subhanehu - "Sizin kestikleriniz mustesna" 116 
ayetiyle bizim kestiklerimizi helal kilmistir. Ehli Kitabin yiyeceklerini 
ise, "Kitap verilenlerin yiyecegi size helaldir" 117 ayetiyle helal 
kilmistir. 



113 Yani Said bin Museyyebden. 

114 Ibn Kudame: El Mugni: 13/296-298. Sadece konuyla alakah yerleri 
derlenerek ahnmistir. Miiellif ayni gorusu "Umdetul Fikh" isimli kitabinda da 
(116] zikretmistir. 

115 Abdur Rahman bin Ibrahim bin Ahmed, Ebu Muhammed Behauddin El 
Makdisi (555-624 h/1160-1227 m). Muvaffakuddin Ibn Kudamenin 
talebelerindendir. "El Udde" isimli eseri seyhinin "Umdetul Fikh" kitabina 
yazilmis serhtir. 

116 ElMaide:5/3. 
117 El Maide: 5/5. 



:>i 



— HELAL ET — 



Ayetin manasi/yiyecekten kast edilen, onlann kestikleridir. 
Alimler de bunu bu sekilde aciklamislar. Cunkii kesilenler onlann 
yiyecekleri cumlesindendir. 

Putperest gibi Kitabi disindakilere gelince, onun ne kestigi ne de 
diger yiyecegi helal degildir." 118 

Mecduddin ibn Teymiyye 119 "El Muharrar" isimli kitabinda soyle 
soylemistir: 

jf , i^ilSl jf ,s|/>! jf ,\2a\j* jli' jlj jLjbS'jl ,LjL*w. ,tASlp LS Sliil j_^ jf bISJlU -kj^j 

. dy£ Mj ,OI^L* alio r-Lj *>\i )LS ^^i 

"Kesim icin, kesen kisinin akilh Musluman veya Kitabi olmasi sart 
kosulmustur. Gene olsun, kadin olsun, sunnetsiz olsun veya ama 
olsun. Sarhosun ve delinin kesimi mubah degildir." 120 

Hanbeli fakihlerinin meshurlanndan Ahmed ibn Teymiyye 121 Ehli 
Kitap disindaki kafirlerin kestiginin yenmeyecegini belirtiyor: 

p&3 ty >( *^>JLp Jj£ M jj-y^l (1)1 U*Jb~l ,0^>\ Jit- !&?» Ifei j»"A^Jl 01 U^i JLii JL^y^l L»fj 
Lai -^ -^Ssj i -^j jC-jIiSoI Lftl -^ lj^~J JLL Dl l»Jb-I ,«^-j l-i* (JLp JJjJIj t( »-ftjL*d 

"Mecusilere gelince, daha once belirttik ki, onlar hakkindaki kelam 
iki asil uzerine bina edilmistir. Onlardan biri sudur ki, Mecusilerin 
kestikleri helal degildir ve kadinlanyla evlenilmez. Buna delil olacak 
bircok sey vardir. Onlardan biri, Mecusilerin Ehli Kitaptan 
olmadiginin soylenmesidir. Kim Ehli Kitaptan degilse onlann yiyecegi 
(kestigi) ve kadinlan helal degildir." 122 



118 Behauddin El Makdisi: El Udde: 333. 

119 Abdus Selam bin Abdillah bin El Hadir bin Muhammed, Ibn Teymiyye El 
Harrani, Ebul Bereket, Mecduddin (590-652 h/1194-1254 m). Meshur 
Takiyyuddin bin Abdil Halim Ibn Teymiyyenin dedesidir. Muhaddis ve 
Miifessirdir. 

120 Mecduddin Ibn Teymiyye: El Muharrar: 2/191. 

121 Ahmed bin Abdil Halim bin Abdis Selam Ibn Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir 
En Numeyri El Harrani Ed Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, Takiyyuddin Ibn 
Teymiyye (661-768 h/1263-1328 m]. Hanbeli fakihlerinin meshurlarmdandir. 
Farkh alanlarda bircok eser tasnif etmistir. 

122 Ahmed Ibn Teymiyye: El Fetaval Kubra: 3/108. 



35 



— HELAL ET — 



Mansur bin Yunus El Buhuti 123 "Kesseful Kina" kitabinda sunlari 
soylemistir: 

jf ,Lj^>- ^ jUliS'jf ,?«jliJl OlS'LJLo. j^Sjdl i^L «.li£l JS"^I oil;) ilSjJl a^^sS jCjH ^j 
^ji J IS : cJjU^Jl Jli , {pJ *[>> OlixJl IjjjI jjJJI f^i/ ii^" ^J-^ S-4*^ <& l£jU^ j-« 

"Kesimin sihhati icin yemek iradesine bakilmaz. Kesim iradesiyle 
yetinilir. Kesen kisi Musliiman olsun, Kitabi olsun. isterse Kitabilerin 
harbi konumunda olanlanndan olsun, isterse de Benu Taglib 
Nasranilerinden olsun. 

£iinkii Allahu Teala buyuruyor ki: "Kitap verilenlerin yiyecegi 
size helaldir" 124 . Buhari demistir ki: ibn Abbas "onlann yiyecekleri, 
kestikleridir" soylemistir. Said 125 "ceyyid" isnatla ibn Mesut'tan sunu 
rivayet etmistir: "Musliimanlarin ve Ehli Kitabin kestigi disindakileri 
yemeyin"." 126 



123 Mansur bin Yunus bin Salahiddin ibn Hasan bin Idris El Buhuti (1000-1051 
h/1591-1641 m]. Kendi asrinda Misirda Hanbelilerin seyhiydi. Ozellikle Hanbeli 
fikhinda birgok eseri vardir. 

124 El Maide: 5/5. 

125 Said bin Mansur rivayet etmistir. 

126 Mansur bin Yunus El Buhuti: Kesseful Kina: 5/177. 



36 



— HELAL ET — 



ILIM EHLININ BU KONUDAKI DAYANAKLARI 

Turn Muslumanlarm bildigi uzere, her gorusiin $er'i bir delile 
dayanmak zorunlulugu vardir. Peki, ilim ehlinin "Musluman ve 
Kitabiden baskasimn kestigi yenmez" seklinde vardigi hiikmun 
dayanaklan nedir? 

Cahillerin iddia ettigi gibi, alimler bu hukrne delilsiz mi varmislar? 

Bil ki, bu gorusiin hem Kitaptan, hem Sunnetten, hem de sahabe 
kavlinden dayanaklan vardir. Bu dayanaklardan bir kismim bir 
onceki bolumde zikretmistik. Allah'in inayetiyle bu konuda, alimlerin 
dayanaklanni size detayli bir sekilde takdim edecegiz. 

Bu goriisun Kurani Kerim'deki asli dayanagi Maide suresinin 
besinci ayeti kerimesidir. Yuce Allah buyuruyor ki: 

$ fc ft>\&j ft fc O\s0\ ijjjt jiili ^u&j odaJi ft fc\ yji\ 

"Bu giin temiz seyler size helal kihndi. Kitap verilenlerin 
yiyecegi size, sizin yiyeceginiz onlara helaldir..." 

Ilk olarak ayetteki "Taam" yani yiyecek kelimesiyle, ne kast edildigi 
iizerinde durahm. Lugatte, yiyecek kelimesi genel anlamda her turlu 
yiyecegi kapsiyor. Fakat mufessirler bu ayeti kerimede, yiyecekten 
kast edilenin, ozellikle "kesilmis hayvanlar" oldugu kanaatindeler. 

Ehli Sunnet arasinda itibar goren bazi tefsirlerde bu kelime ve 
onunla ne kast edildigi hakkinda yorumlara goz atahm. 

Ebu Abdillah El Kurtubi 127 bu ayetin tefsirinde sunlan 
soylemistir: 

U L»Tj . JjjUb jJLxJl Lai -y yi£ Jllp 5-JL JUL ^L*- Lj& jjfcj c<*^ ?<jljjjlj ISjj li *_*-! j»LtkJlj 

,4_jLi2>-| *uP C-^ Jj>-IJj l r^i i fl-^Lug /y LulP fy- 



127 Muhammed bin Ahmed bin Ebi Bekr bin Ferh El Ensari El Hazreci El Endelusi, 
Ebu Abdillah, El Kurtubi. (600-671 h/1203-1273 m). Miifessirlerin 
buyuklerindendir. Yazdigi tefsir Ehli Sunnet arasinda en degerli tefsirlerden 
sayihr. Enduliiste dogmus, orada ilim tahsil etmis daha sonra Misira hicret etmis 
ve orada vefat etmistir. 



37 



— HELAL ET — 



"Et Taam - yenecek seylerin ismidir. Kesilmis hayvanlar da 
taamdandir. Tevil ilmine ehil olanlardan bircogunun gorusiine gore, 
burada "Taam"dan ozellikle kesilmis hayvanlar kast edilmistir. 

Onlann yiyeceginden bize haram kihnmis seylere gelince, bunlar 
hitabin umumiligi kapsamina dahil degildir." 128 

Miifessirlerden Hazin 129 ismiyle meshur olan Alauddin Es §ihi 
bu konuda soyle demistir: 

"Mecusilerin, Arap musriklerinden, putlara tapanlardan ve kitabi 
olmayanlardan olusan diger sirk ehlinin, kestiklerinin haram olmasi 
konusunda (alimler) icma etmisler. Ayni zamanda, Kitap verilenlerin 
yiyeceginden kastedilenin ozellikle onlann kestikleri oldugu 
konusunda da icma etmislerdir." 130 

Hafiz Ibn Kesir 131 bu ayetin tefsirinde sunlan soylemistir: 

rt-J&LjU C(JaJ>t3\^« C •f»**>-l« L$.\J2S-i C"L«ps_P« ij^l^r /J J_JC^« cJj^L^-« t<L«L»l ijU C^UP /Vl (J Ls 

"Yiice Allah, Yahudi ve Nasranilerden olusan iki Kitap ehlinin, 
kestiginin hukmunu zikredip dedi ki: "Kitap verilenlerin yiyecegi 
size helaldir". 

Ibn Abbas, Ebu Umame, Mucahid, Said bin Cubeyr, ikrime, Ata, 
Hasan, Mekhul, Ibrahim En Nehai, Suddi ve Mukatil bin Hayyan, 
yiyecekten kastin kesilmis hayvanlar oldugunu soylemislerdir." 132 

Celaluddin Es Suyuti 133 bu ayetin tefsirinde sunlan aktanyor: 



128 Ebu Abdillah El Kurtubi: El Camiu li Ahkamil Kuran: 7/315. 

129 Ali bin Muhammed bin Ibrahim Es Sihi, Alauddin (678-741 h/1280-1341 m). 
Hazin olarak taninir. Tefsir ve Hadis alimidir. Safi fukahasindandir. Bagdat'ta 
dogmus Halep'te vefat etmistir. 

130 Ali bin Muhammed El Hazin: Lubabut Tevil fi Meanit Tenzil: 2/14. 

131 Ismail bin Omer bin Kesir El Kurasi, Ed Dimeski, El Busrevi, Es Safi, Ebul Fida, 
Imaduddin (701-774 h/1302-1373 m]. Hafiz, tarihci, fakih, muhaddis ve 
miifessir. Bir cok alanda eser telif etmistir. 

132 Hafiz Ibn Kesir: Tefsirul Kuranil Azim: 5/77. 

133 Abdur Rahman bin Ebi Bekr bin Muhammed ibn Sabikiddin, El Hudeyri, Es 
Suyuti, Es Safi, Celaluddin (849-911 h/1445-1505 m). Hafiz, tarihci, edib. Alti 



38 



— HELAL ET — 



o -* S 

• p-S^-P 

"Ibn Cerir, ibnul Munzir, ibn Ebi Hatim, Nehhas ve Beyhaki 
Siineninde ibn Abbas'dan "Kitap verilenlerin yiyecegi" ayetinden 
kastin, onlann kestigi hayvanlar oldugunu soyledigini rivayet 
etmistir. 

Abd bin Humeyd Mucahid'den "Kitap verilenlerin yiyecegi size 
helaldir" kavliyle ilgili onun "kestikleri hayvanlardir" dedigini 
rivayet etmistir. 

Abdur Rezzak "El Musannef ' adh eserinde Ibrahim En Nehaiden 
"Kitap verilenlerin yiyecegi" kavliyle ilgili, onun "kestikleri 
hayvanlardir" dedigini rivayet etmistir." 134 

Bu konuda diger tefsirlerde zikredilenler, muhteva olarak ayni 
oldugu icin sozti gereksiz yere uzatmaya liizum gormedik. Ozet 
olarak ilim ehli bu ayetteki "yiyecek'ten kastin, Ehli Kitabin kestigi 
hayvanlar oldugu kanaatindedir. 

Dikkatli bir okuyucunun akhna su soru gelir: Ehli Kitabin 
kestiklerinin helal olmasi hiikmiinden, Kitapsiz kafirlerin 
kestiklerinin haram olmasi hukmiine nasil vanldi? 

Ilim ehlini diger insanlar iizerine kat kat yiikselten Yiice Allah, 
diger insanlarm anlamakta zorlandiklan seylerin anlasilmasini onlar 
icin kolaylastirmistir. 

Bu dogru anlayisi saglayan seylerden biri de, Yiice Allah'in ve Onun 
Resulu'nun - aleyhisselam - kelamindaki merami dogru anlamaya 
yardimci olan "Fikih Usulu" ilmidir. Bu ilmin olusturdugu kurallarla, 
kapahlar aciga cikar, yanhs anlasilmalara engel olunur. 

Bu ilimde yer alan, nasslardan hiikum istinbat edildigi zaman 
kullamlan kurallardan biride " ^i^iJi \£& " "Mefhumul Muhalefe" diye 

tabir edilen kuraldir. Alimler, mezkur ayetten, Ehli Kitap disinda 
kalan kafirlerin kestiginin yenmeyecegi sonucuna, bu kuralla 
varmislardir. 

yiizden fazla eser tasnif etmistir. Kendisine Mekke kadihgi teklif edilmi§, fakat 

reddederek uzlete f ekilmi§tir. 

134 Celaluddin Es Suyuti: Ed Durrul Mensur: 5/197-198. 



39 



— HELAL ET — 



Kurahn igerigi su sekildedir: Mefhumul Muhalefe - Kendisi 
hakkinda soz edilen seyin hiikmunun, bu vasiflan tasimamasi 
nedeniyle, hakkinda soz edilmeyen seyin hukmune muhalif olmasidir. 
Yani, Ehli Kitabin hiikmunun, bu vasfi yani Kitabiligi tasimayan diger 
kafirlerin hukmune muhalif olmasidir. Dolayisiyla Ehli Kitabin 
kestiginin helal oldugunun belirtilmesi, diger kafirlerin kestiginin 
haram olduguna delalet ediyor. 

Bu kural, kurahn tiirleri, hiiccet olma sartlanyla ilgili, "Fikih Usulu" 
kitaplannda genis bilgiler mevcuttur. Her ne kadar kurahn hukiim 
istinbatindaki hiiccetlik degeri tartismah olsa da, takdim ettigimiz 
alimlerin kavillerinde bu ayeti delil gostermeleri, onlann bu tiir 
makamlarda bu kuralla hiikiim istinbat etmenin sahih olduguna 
onayidir. 

£unku mezkur alimlerin hepsi bu ayetten, bahsi gecen kuralla 
sonuca varmanin sahih oldugunu, bizzat kendi kavilleriyle 
tasdiklemis bulunuyorlardir. 

Bu ayeti kerime, Ehli Kitap disindaki kafirlerin kestiginin 
yenmeyecegine delalet eden acikbir delildir. 

Ehli Kitap disindakilerin kestiginin yenmeyecegi konusunda 
oncelikli delil olan ayeti kerimenin incelenmesinden soma, 
siinnetteki delillere basvurahm. 

Bil ki, Ehli Kitap disindakilerin kestiginin yenmeyecegine aciktan 
ve dolayh olarak delalet eden bircok hadis vardir ki, bazilanni burada 
zikredecegiz. 

Abdur Rezzak bin Hemmam 135 "El Musannef ' eserinde Ali bin 
Ebi Talib'den rivayetle su hadisi naklediyor: 

.*U*yUjJ is^l ( jiji y :Jl3 JL. j <uU Aill ls U=> 

"... Ali 136 Rasulullah'in - sallallahu aleyhi ve sellem - soyle dedigini 
haber verdi: Mecusinin kestigi yenmez!" 137 



135 Abdur Rezzak bin Hemmam bin Nafi El Himyeri, Ebu Bekr Es Sanani (126- 
211 h/744-827 m]. Hadis Hafizlarmdandir. Zehebi onunla ilgili "0 ilmin 
hazinesidir" demistir. 

136 Turkce cevirilerde hadislerin bir kismimn senedini hazf ettim. Fakat inceleme 
yapmak isteyenlercin Arapcada senetleri oldugu gibi biraktim. 

137 Abdur Rezzak bin Hemmam: El Musannef: 6/121/10194. Heysemi "Ez 
Zevaid" (2/690) eserinde nakletmistir. 



40 



— HELAL ET — 



Ebu Bekr El Beyhaki 138 benzeri hadisi "Es Sunen El Kubra" 
eserinde, Cabir'den - radiyallahu anh - rivayetle aktararak soyle 
demistir: 

"... Cabir: (Allah Resulu) Mecusinin kestigini, kopeginin ve kupunun 
avladigmi yasakladi." 139 

Ibn Ebi §eybe 140 "gj Musannef" adh eserinde su hadisi rivayet 
etmistir: 

' ' O ? ' "i s s ' 'la's 

AjjJrl aILp (l^P 3 (*4^i r i!r"i >^ ilM |^" vlr*-® >f*^V (H^ l/ 3 ^ J*-* J"* e/J^ lii S-^ 

"... El Hasan bin Muhammed: 

iVeZ?/ - sallallahu aleyhi ve sellem - Hecer Mecusilehne mektup yazip, 
onlara islam'i arz etti. Musluman olandan bu kabul edildi. Musluman 
olmayi kabul etmeyenlere kadmlarmi nikdhlamadan ve kestiklehni 
yemeden cizye belirledi." 141 

Abdur Rezzak bin Hemmam "El Musannef eserinde su hadisi 
naklediyor: 



138 Ahmed bin El Huseyn bin Ali, Ebu Bekr (384-458 h/994-1066 m). Hadis 
imamlanndandir. Zehebi onunla ilgili soyle demistir: "Eger Beyhaki kendisine bir 
mezhep tedvin etmek isteseydi bunu yapmaya gticu yeterdi". 

139 Ebu Bekr El Beyhaki: Es Sunenul Kubra: 9/411/18926. Hadisi Darakutni de 
"Es Sunen" eserinde (5/532) Cabir'den rivayet etmistir. Muhakkik aym hadisi 
Ibn Mace ve Tirmizinin "Mecusinin kestigi" kismi olmadan rivayet ettigini 
kaydediyor. 

140 Abdullah bin Muhammed bin Ebi Seybe El Absi, El Kufi, Ebu Bekr (159-235 
h/776-849 m]. Hadis hafizlanndandir ve bu konuda eserleri vardir. 

141 Ibn Ebi Seybe: El Musannef: 9/118/16581. Muhakkik ricahnin sika oldugunu 
belirtmistir. 



41 



— HELAL ET — 



"... Hasan bin Muhammed bin Ali: Rasulullah - sallallahu aleyhi ve 
sellem - Hecer Mecusilehne mektup yazip, onlara islam'i arz etti. 
Musluman olandan bu kabul edildi. Kim ytiz cevirdiyse kestiklehnin 
yenmemesi ve kadmlarmm nikdhlanmamasi tizere onlara cizye 
belirlendi." 142 

Ebu Bekr El Beyhaki 143 , hadisi "Es Sunen El Kubra" eserinde 
aktararak soyle demistir: 

J-P ~yj wLo*^ *j 'j^^~\ • s- A-U*\-« v y^s • s- 0\^ji^ uj-L>- fcpj ujwXj*- <u^» jit v 3\j a; 1 ujwXj*- 

" ... Hasan bin Muhammed bin Ali: Rasulullah - sallallahu aleyhi ve 
sellem - Hecer Mecusilehne mektup yazip, onlara islam'i arz etti. 
Musluman olandan bu kabul edildi. Kim yiiz cevirdiyse, kestiklehnin 
yenmemesi ve kadmlarmm nikdhlanmamasi iizere onlara cizye 
belirlendi." Bu hadis murseldir. Muslumanlann cogunun bunun 
uzerinde icma etmesi onu guclendiriyor." 144 

Bu konuda gelen hadislerden biri de, Abdur Rahman bin Avf dan 
- radiyallahu anh - rivayet edilmistir: 



.« i flJtjto JS\ ^i I -i g 1\ ■■■ I ->OU 'Is- <_JU>J| JJfcl ~id» Lj£ \yl* 



» 



142 Abdur Rezzak bin Hemmam: El Musannef: 10/326/19256. Hadisi Ibn Ebi 
Seybe de aym lafiz ve senetle "El Musannef" (11/267/33186] ve "El Musned" 
eserinde, Ebu Ubeyd "El Emval" (137] isimli eserinde, Humeyd bin Zenceveyh En 
Nesai "El Emval" (1/137/124] eserinde, El Haris bin Ebi Usame "Ez Zevaid" 
(675] eserinde, Ibn Sad "Et Tabakatul Kubra" (1/227] eserinde, Ibn Hacer El 
Askalani "El Metalibul Aliyye" (9/512/2062, Muhakkik Ibn Ebi Seybenin isnadi 
sahihtir dedi] eserinde, Ebu Cafer Et Tahavi "Serhu Muskilil Eser" (5/268/2033] 
eserinde rivayet etmistir. Hadis "Mesailul Imam Ahmed bin Hanbel: Rivayetu 
Ibni Ebil Fadl" (2/243/836] kitabinda da rivayet edilmistir. 

143 Ahmed bin El Huseyn bin Ali, Ebu Bekr (384-458 h/994-1066 m]. Hadis 
imamlanndandir. Zehebi onunla ilgili soyle demistir: "Eger Beyhaki kendisine bir 
mezhep tedvin etmek isteseydi bunu yapmaya gticu yeterdi". 

144 Ebu Bekr El Beyhaki: Es Sunenul Kubra: 9/478/19171. 



12 



— HELAL ET — 



"Kadmlarmi nikdhlamadan ve kestiklehni yemeden, onlara Ehli 
Kitap muamelesi yapm." 145 

ibn Teymiyye 146 "El Fetaval Kubra" kitabinda bu hadis ve bu sekil 
murselin 147 huccet olmasiyla ilgili sunlari demistir: 

jl OT^I y^Uij c*l*Jl L»l j_^4-?- (J_^5 sJuip lil aj^j- jj& >=^VI (Jj c<up jolj^Jl c£Jb-j <j JUMj 

.S.LJjJI Jjlijlj Asks- U-J.I IJL* JjUJ ( jtsLiJl JyS |JL*» LjS-S 4^-J /r 4 J—*^ 

"El Hasan bin Muhammed ibnul Hanefiyye ve tabiundan 
digerlerinin rivayet ettigi su hadis: "Nebi - sallallahu aleyhi ve sellem - 
Mecusilerden cizye aldi ve soyle dedi: Kadmlarmi nikdhlamadan ve 
kestiklehni yemeden, onlara Ehli Kitap muamelesi yapm." 

Bu hadis miirseldir. Bes sahabeden buna muvafakat eden rivayet 
vardir. Onlardan bu konuda muhalefet bilinmiyor 148 . 

Huzeyfe'ye gelince, imam Ahmed, onun bir Yahudi kadinla 
evlendigini zikretmistir. 

Ilim ehlinin biiyiik cogunlugu, bu miirselle amel etmistir. Ulemamn 
iki kavlinden birine gore, miirsel hadis hiiccettir. Ebu Hanife, Malik ve 
Ahmed'den bir rivayette oldugu gibi. 

Diger kavle gore, ilim ehlinin cogunun goriisii, Kuran'in zahiri veya 
baska yolla gelen miirsel, onu destekledigi zaman, miirsel hadis 
hiiccettir. Bu da imam $afi'nin kavlidir. 



145 Hadisin birinci ve ikinci kismi ayri ayri rivayet edilse de bu lafzini sadece bazi 
fikih ve tefsir kitaplannda bulabildim. Fakat bu lafzin kaynagini tespit edemedim. 
Ibn Hacer El Askalani de "Ed Diraye"(2/205/899] isimli tahric kitabinda bu 
lafizla kaynagini bulamadigini belirtiyor. 

146 Ahmed bin Abdil Halim bin Abdis Selam Ibn Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir 
En Numeyri El Harrani Ed Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, Takiyyuddin Ibn 
Teymiyye (661-768 h/1263-1328 m]. Hanbeli fakihlerinin meshurlarmdandir. 
Farkh alanlarda bircok eser tasnif etmistir. 

147 Miirsel hadis: Ibn Hacerin "Nuhbetul Fiker"de belirttigine gore isnadimn 
sonunda tabiden sonrakimn dustugu hadistir. 

148 Zannimce Ibn Teymiyye "mufalefet bilinmiyor" demekle bu konuda sahabe 
kavlinin huccetligine isare etmistir. Zira sahabe kavlinin huccet olmasi icin 
aranan sartlardan biri diger sahabilerin muhalefetinin olmamasi ve ya 
bilinmemesidir. 



43 



— HELAL ET — 



Bu gibi miirsele gelince, bu tiir miirsel alimlerin ittifakiyla 
huccettir." 149 

Rasulullah'in bu konuda soylediklerinden bize ulasan, bu kadardir. 
Aktanlan hadisler, ilim ehli tarafindan bu konuda huccet olarak kabul 
edilmis ve Ehli Kitap disi kafirlerin kestiginin yenmeyeceginin 
delillerinden sayilmistir. 

Bu konuda sahabe goruslerine gelince, onlann gorusleri de ayeti 
kerimenin ve hadislerin mefhumuna muvafik olup "helal kihnmistir", 
"yasaklanmistir" seklinde ibarelerle aktarilmistir. Bu ise, goruslerin 
sahabenin kendi ictihadi olmayip, seriata nispet ettiklerini gosteren 
acik karinelerdendir. 

Sahabenin buyiiklerinden olan Ali bin Ebi Talib'den - radiyallahu 
anh - su gorus aktarilmistir: 

/v dill -Lp /fp ,4^1 -jt- U^5 -j S^JLo -j ^^i -J& ^jS /j> <uil -Lp LJjj>- , jb^o -j ju*-| Ljjj>- 
.j»^>Jljj jp ^ Lil ^-^Jl ^Uk ^d ^ : J IS 4^p aIiI ^i, ^Ap jp ^Jr^ 1 J^ 1 

"... Ali: Mecusilerin yiyeceginde bir beis yoktur. Sadece kestikleri 
yasaklanmistir." 150 

Ibn Abbas'tan - radiyallahu anhuma - gelen rivayette ise, sadece 
Ehli Kitabin kestiginin yenilebilecegini belirtiliyor: 

UUj>- jt—jjJLxj -jj -Ws^ : -jLxJI jjI LjJj>- ^IS , <)j-<-p (j I /►; -^j*-"' *j'j ,JaSL>-l <uil j^p «j1 U^-l 

"... Ibn Abbas'in - radiyallahu anhuma - : 

Sadece Yahudi ve Nasranilerin kestikleri helal kihnmistir. £unkii 151 
onlar Tevrat'a ve incil'e iman etmislerdir." 152 



149 Ahmed Ibn Teymiyye: El Fetava El Kubra: 3/109. Zafer Ahmed Et Tahanevi 
"I'laus Sunen" (17/96] eserinde yukanda gecen hadisi zikrettikten sonra soyle 
demistir: "Miirsel hadis sahabe ve tabiunun icmasiyla desteklendigi zaman bu 
sana delil olarak yeter". 

150 Ebu Bekr El Beyhaki: Es Sunenul Kubra: 9/479/19172. Alinin - radiyallahu 
anhu - bu gorusunu aym zamanda Darakutni de "Es Sunen" eserinde (5/535] 
rivayet etmistir. 

151 Dikkat edilirse Ibn Abbas kestiklerinin yenmesine sebep olarak iizerinde 
Allahi zikretmelerinin degil, Kitaba iman etmelerini gostermistir. 



44 



— HELAL ET — 



Abdullah bin Mesud'dan bu konuda gelen rivayet ise, arastirma 
yapmayi ve sadece Ehli Kitabin kestigini almayi ongoriiyor: 

Abdur Rezzak bin Hemmam'in 153 ibn Mesud'dan yaptigi rivayet 
su sekildedir: 

"... ibn Mesud: Musliimanlarin hayvan kesmedigi iilkede 
konaklayacaksiniz. Onlar Nabatlar ve Farslardir. Et aldiginiz zaman 
sorun, eger bir Yahudi veya Nasrani'nin kestigiyse, onu yiyin. £unkii 
onlann yiyecegi size helaldir." 154 

ibn Ebi §eybe'nin 155 ibn Mesud'dan rivayeti ise su sekildedir: 



"... ibn Mesud: Siz Farslar ve Nabatlar arasinda konaklayacaksiniz. 
Et aldiginiz zaman, bir Yahudi veya Nasraninin kestigiyse, yiyin. Eger 
onu bir Mecusi kesmisse, yemeyin." 156 

Abdullah bin Mesud'dan diger bir rivayeti ibn Muflih 157 "El 
Mubdi" eserinde naklediyor: 



152 El Hakim En Neysaburi: El Mustedrek: 2/371/3273. Kitabin hadislerini tahric 
eden ^emsuddin Ez Zehebi "Telhisul Mustedrek"te sahih oldugunu belirtmistir. 
Aynca Ibn Abbas'tan gelen bu eseri Ebu Bekr El Beyhaki "Es Sunenul Kubra" 
[9/474/19155], Taberani "El Mucemul Kebir" kitabinda (11/293] rivayet 
etmisler. 

153 Abdur Rezzak bin Hemmam bin Nafi El Himyeri, Ebu Bekr Es Sanani (126- 
211 h/744-827 m]. Hadis Hafizlarmdandir. Zehebi onunla ilgili "0 ilmin 
hazinesidir" demistir. 

154 Abdur Rezzak bin Hemmam: El Musannef: 4/487/8578. 

155 Abdullah bin Muhammed bin Ebi !?eybe El Absi, El Kufi, Ebu Bekr (159-235 
h/776-849 m]. Hadis hafizlarmdandir ve bu konuda eserleri vardir. 

156 Ibn Ebi !>eybe: El Musannef: 17/420/33362. Ibn Kudame "El Mugni"de 
(13/297] Imam Ahmed'e nispetle bu sozun Allah Resuliine - sallallahu aleyhi ve 
sellem - ait oldugunu rivayet ediyor. 

157 ibrahim bin Muhammed bin Abdillah bin Muhammed ibn Muflih, Ebu ishak, 
Burhanuddin (816-884 h/1413-1479 m]. Hanbeli fakihlerindendir. Ahnti 



45 



— HELAL ET — 



;*)-*[} jj^JL-J.1 Txj'i L» *)}\ ,7tjljJJl -jA LLSu ^ : Jli .s^~« -pi --p ,-i-»- ^L-w«Lj J~*^ lSjj? 

"Said 158 "ceyyid" isnatla ibn Mesud'dan soyle dedigini rivayet 
etmistir: Musluman ve Ehli Kitaptan baskasinin kestigini yemeyin" 159 

Sahabenin biiyiiklerinden ilim tahsil eden tabiunun da goriisii bu 
yondedir. 160 

Ibn Abdil Berr 161 "El istizkar" isimli kitabinda Ata'nin 162 
goriisiinii su sekilde aktanyor: 

"Ata dedi: Her Musliiman, kiiciik, biiyiik, kadin veya kiz cocugu 
keserse onun kestiginden ye. Fakat Mecusi'nin kestiginden yeme." 163 

imam Ebu Yusuf "El Eser" isimli kitabinda Ibrahim En 
Nehai'nin 164 de bu goriiste oldugunu naklediyor: 



yaptigimiz "El Mubdi" diger Hanbeli fakihi Ibn Kudame El Makdisi'nin "El 
Mukni" eserinin serhidir. 

158 Said: Said bin Mansur'dur. Hicri 227-ci yilda vefat etmistir. 

159 Ibn Muflih: El Mubdi: 8/23, Ayni rivayeti Mansur bin Yunus El Buhuti 
"Kessaful Kina" (5/177] eserinde "ceyyid" olarak degerlendirerek rivayet 
etmistir. 

160 Ummetin biiyiiklerinden Tavus bin Keysan, ikrime, Said bin Cubeyr, 
Murre bin Surahil, Abdur Rahman bin Ebi Leyla gibi selef ulemasinin bu 
konudaki goriislerini tertip geregi "Miisrik besmele cekerse kestigi yenir mi" 
bashgi altinda yerlestirmegi uygun gordiik. 

161 Yusuf bin Abdillah bin Muhammed bin Abdil Berr En Nemri El Kurtubi El 
Maliki, Ebu Omer (368-464 h/978-1071 m]. Kendisine Magribin Hafizi denirdi. 
Biiyiik hadis hafizlarmdan olan bu zat ayni zamanda tarihci, edib ve arastirmaci 
alimdir. islam aleminde biiyiik onem tasiyan eserler telif etmistir. 

162 Ata bin Eslem bin Safvan (27-114 h/647-732 m]. Tabiundan olan bu zat 
fakihlerin biiyiiklerindendir. Mekke'nin muftusii ve muhaddisiydi. Ibn Omer 
onunla ilgili "Ata bin Ebi Rebah aramzda oldugu halde meseleleri toplayip bana 
mi geliyorsunuz? " derdi. 

163 ibn Abdil Berr: El istizkar: 15/220/21656 

164 ibrahim bin Yezid bin Kays bin El Esved, Ebu imran En Nehai (46-96 h/666- 
715 m]. Tabiunun biiyiiklerindendir. Kendi mezhebi olan bir miictehit idi. Irak 
ekolunun kurucusudur. Bazi sahabilerle goriismustiir. Oliim haberi Es Sabiye 
ulasinca soyle demistir: "kendinden sonra kendisi gibisini birakmadi". 



46 



— HELAL ET — 



"... Ibrahim En Nehai: Mecusilerin kestikleri disindaki turn 
yiyeceginden ye." 165 

Bunun disinda, ibn Kudame "El Mugni" isimli eserinde ismi 
zikredilecek olan islam buyuklerinin hepsinin ayni gorusu 
paylastigini belirtiyor: ibn Mesud, ibn Abbas, Ali, Cabir, Ebu Burde, 
ikrime, El Hasan bin Muhammed, Ata, Mucahid, Abdur Rahman bin 
Ebi Leyla, Said bin Cubeyr, Murre El Hemdani, Zuhri, Malik, Sevri ve 
Safi. 166 

Takdim edilen nasslar, "Ehli Kitap disindaki kafirlerin kestigi 
yenmez" hiikmunun delillere dayah oldugunu ispathyor ve bu 
konuda icma olmasina ragmen, hiikmiin dayanaksiz oldugunu 
soyleyip, Ummetin alimlerini tohmet altinda birakan cahillerin 
sozunun, kendi cehaletlerinden baska bir seyden kaynaklanmadigini 
ortaya koyarak onlann kendisini tohmet altinda birakiyor. 



165 Ebu Yusuf El Ensari: Kitabul Eser: 239. 

166 Ibn Kudame: El Mugni: 13/296-297. 



47 



— HELAL ET — 



MECUSI VE SAMIRILERIN KESTIGINE CEVAZ VERILMESI 

Ilim ehlinden bazilarimn, Mecusi, Samiri ve bu gibilerinin kestigini 
yemeye cevaz vermesinin nedenini anlamakta zorluk c eken insanlar, 
bu noktada bir yanilgiya dusmuslerdir. Bu goriislerden Ehli Kitap 
disindaki insanlann da kestiginin yenecegi sonucuna varmislar. Fakat 
bu, apac lk bir yanilgi ve dikkatsizliktir. 

Meselelerin dogru anlasilmasi icin ihtilafin mahalinin tespit 
edilmesi cok onemlidir. 

Ashnda ihtilaf, Ehli Kitap disinda kalanlann kestiginin yenmesi 
noktasinda degildir! Bu nokta iizerinde daha once de tekid ettigimiz 
gibi, kati bir icma gerceklesmistir. Fakat ihtilafin kaynagi ikinci 
asamada, yani Ehli Kitabin kimler olmasi noktasindadir. 

Alimler, Yahudi ve Hiristiyanlann Kitabi oldugunda soz birligi 
icinde olmakla beraber, Mecusi, Samiri ve bu gibi bazi gruplann, 
Kitabi olup olmadigi noktasinda ihtilaf etmislerdir. 

Meselenin daha iyi kavranilmasi icin bazi ornekleri inceleyelim. 
ibn Hazm ve Ebus Sevr Mecusilerin, imam Ebu Hanife ise Samirilerin 
kestiklerini yemenin caiz oldugu gorusiindelerdir. Fakat bu gruplann 
kestigini yemeye cevaz verme nedenleri, sadece onlan Ehli Kitaptan 
saymalandir. 

ilk olarak imam Ebu Hanife'nin 167 gorusunii ele alahm. Hanefi 
imamlanndan Ebu Bekr Es Serahsi 168 konuyu su sekilde acikhyor: 

jj^UaJl 01 J t-3">b^Vi l^-»_j -c/J^' %^ (*-*J •'-^ J 5 * ^ ^ W^j J^-j ,kJ>— 'ji (Ji -^*j 



167 En Numan bin Sabit, Et Teymi, El Kufi, Ebu Hanife (80-150 h/699-767 m). 
Meshur dort mezhepten birinin imami. Dort imamdan selefe ve sahabeye zaman 
cihetinden en yakin olanidir. Abdullah bin El Mubarek onunla ilgili kendi 
zamaninda yeryiiziiniin en fakihiydi derdi. 

168 Muhammed bin Ahmed bin Sehl, Ebu Bekr Es Serahsi (v. 483 h/1090 m). 
Hanefilerin biiyiik fakihlerindendir. Horasanhdir. Engin ilminden dolayi "Semsul 
Eimme" yani "imamlann Gunesi" lakabini almistir. 



18 



— HELAL ET — 



. 4jil s_OI»SJI jl (J j«JjLjt;« ) i_OljSol j«Aotj ^1 aJJI L>_g_^) J_«j£« ,oi_vuaj ^1 J-LP <*-*?3 

"Imam Ebu Hanife'nin - radiyallahu anh - goriisiine gore, Sabilerin 
kestigini yemek, kadinlanyla evlenmek helaldir, bu hos gorulmeyen 
bir sey degildir. 

Imam Ebu Yusuf ve imam Muhammed'e - rahimahumallah - gore 
bu caiz degildir ve onlar Mecusilerin konumundadirlar. Bu ihtilaf, 
Sabilerin kim oldugundan kaynaklamyor. 

Ebu Hanife'ye gore, onlar Nasranilerden Zebur okuyan bir simftir. 
itikad olarak izhar ettikleri sey de budur. 

Ebu Yusuf ve Muhammed'e - rahimahumallah - gore, onlar 
yildizlara tapiyor ve yildizlarm ilahlar olduguna itikad ediyorlardir. 
Gizledikleri itikad budur. Fakat onlar, Batiniler gibi, katiyyen itikad 
ettikleri seyleri aciga vurmayi caiz gormezler. 

Ebu Hanife, hukmu onlann izhar ettikleri sey iizerine, diger iki 
imam, gizledikleri sey iizerine bina etmistir." 169 

imam Ebu Bekr Es Serahsi'nin sozlerinden acik bir sekilde 
anlasilan, bu ihtilafin Sabilerin kim olduguna bagh oldugudur. Yani 
ihtilaf, ashnda onlann Ehli Kitaptan olup olmadigindadir. Yoksa "Ehli 
Kitap disindaki birinin kestigi yenir mi?" seklinde bir ihtilaf degildir. 

Mecusilerin kestigini yemeye cevaz veren alimlerden biride ibn 
Hazmdir 170 . Fakat ibn Hazm'in bu konudaki sozlerinin daha once 
beyan ettigimiz goriise uygun olmasi o kadar asikardir ki, taassup 
sahibinden baska kimse bunu inkar etmez: 

,<££ j? j* tj^ji* (ii -v ^ u x? ^y^ ,^j^>3 ,is*^ $? e ^ u j^ y-- x? 

c^v> o*j j,}^^ d J^ cy '^ u X? »ti. LS 'o j - :> (ii d^ct* cy J^ 1 cy ^ u X? 

.L»Ji US' jl^fsJl slS'i jf aL5"S L. V| U t^j i JUT Aiil jS/ ,JUj <^ aUI l5 L v => ^gJl 

"Yahudi, Nasrani, Mecusi'den gayrisinin, Kitabi dine veya gayri 
Kitabi dine irtidad edenin, Kitabi bir dinden, diger bir Kitabi dine 
intikal edenin, Nebi'nin - sallalahu aleyhi ve sellem - 



169 Ebu Bekr Es Serahsi: Serhus Siyeril Kebir: 1/105. 

170 Ali bin Ahmed bin Said bin Hazm Ez Zahiri, Ebu Muhammed (384-456 h/994- 
1064 h]. Fikihta Zahiri mezhebinin takipcilerinden olan bu zat kendi asrinda 
Endulus bolgesinin en unlti alimlerinden birisiydi. 



49 



— HELAL ET — 



gonderilmesinden sonra Kitabi dine giren kimsenin kestiginin 
yenmesi helal degildir. 

£unku daha once belirttigimiz gibi, Allahu Teala bize bizim 
kestigimiz ve Kitabinin kestiginden baskasini bize mubah 
kilmamistir." 171 

Yaptigimiz ahntida ibn Hazm, Mecusilerin kestigini yemeye cevaz 
vermekle beraber, Kitabiden baskasimn kestiginin yenmeyecegini, 
aciktan ifade etmistir. Yapacagimiz diger ahntida, bunun nedenini 
Ibn Hazm'in kendisi su sekilde belirtiyor: 

"Mecusilere gelince: Biz "Kitabul Cihad"da, onlann Ehli Kitap 
oldugunu, dolayisiyla turn bu konularda hukumlerinin de Ehli Kitabin 
hukmu gibi oldugunu zikrettik." 172 

Sonuc olarak, Mecusi ve Samirilerin kestiginin yenebilecegini 
soyleyen alimlerin de ashnda Ehli Kitap disinda kalan kimselerin 
kestigine cevaz vermediklerini tespit etmis olduk. ihtilaf sadece 
onlann Ehli Kitap olup olmadigindadir. 

Dolayisiyla, bu alimlerin kavlinden, Ehli Kitap disinda kalan 
kafirlerin kestiginin yenecegi sonucuna varmak kesinlikle yanhs olan 
bir kanaattir. 



171 Ibn Hazm Ez Zahiri: El Muhalla: 7/456. 

172 Ibn Hazm Ez Zahiri: El Muhalla: 7/456. 



50 



— HELAL ET — 



MU^RiK BESMELE £EKERSE KESTIGI YENIR MI? 

Ehli Kitap disindaki kafirlerin kestiginin yenmeyecegi Allah'in 
inayetiyle sabit oldu. Fakat bunu kabul etmelerine ragmen, i^in 
illetini besmeleye baglayanlar vardir. Onlann iddiasi sudur: "Ehli 
Kitap disindakilerin kestiginin yenmeme sebebi, kesim esnasinda 
Allahin adini zikr etmemeleridir. Eger kesim esnasinda Allahi 
zikrederlerse, kestikleri helal olur. itibar dine degil tesmiyeyedir". 

Peki, bu iddia sahiplerinin iddiasi dogru mudur? Kitabi olmayan 
birisi kesimde besmele cekerse kestigi yenir mi? 

Bu konuyu tahkik etmek icin ilim ehlinin goruslerine basvurahm: 

Hafiz Ibn Abdil Berr "El istizkar" isimli kitabinda, besmelenin 
musrikin kestigine bir etkisi olmayacagi konusunda ilim ehlinin 
icmasini naklediyor: 

(1)1 l_j*^lj .All I y^ Ifoip **«J 1 ISj Lfclp Alii *— -i i d\j A5~f 1^1 (jllSsJl 4>*-oS <J \yJ^\ Sij 

"(Alimler] icma etmisler: Uzerinde Allah'tan baskasimn ismini 
zikretmedikleri siirece, uzerinde Allah'in ismini zikretmese bile 
Kitabinin kestigi yenir. 

(Alimler) icma etmisler: Mecusi ve putperest Allah'in ismini 
zikretse bile, kestigi yenmez." 173 

Need ehlinden Abdur Rahman bin El Hasan'in 174 konuyla ilgili 
sozleri: 

jjjl j*~»l \^"*j *^><JJ o-£i li} cJJ,ilj ylxJI A^oi -jP ;j>«5-iJl jj ,>•»■>• jV j-^l ****■ ^-s-^Jl J^J 



173 Ibn Abdil Berr: El Istizkar: 15/217/21648. 

174 Abdur Rahman bin Hasan bin Muhammed bin Abdil Vehhab (1193-1285 
h/1779-1869 m). Need fakihlerindendir. 



51 



— HELAL ET — 



cSjjit* j^P cJjJ.1 -j** JLya^l ilSJl •-« A_>^~~lil ! JLSj Oi 'W***" *^' [*-**' L^\? 'AJai /-P (_jl«Jrlj 

. A-«JjO 4iaJ>r« jjSvJ 

"$eyh Abdur Rahman bin Hasan bin El $eyh'e, kafir ve miirtedin et 
olarak kesilip, uzerinde Allah'in ismini andigi hayvanla alakah soru 
soruldu. Icma ve "Kitap verilenlerin yiyecegi size helaldir" 175 
ayetinin mefhumu disinda, bu etin haramhgina nass var mi? 

$6yle cevapladi: icma, ittifakla ser'i delildir. icma, mutlaka Kitap ve 
Sunnetten bir delile dayaniyordur. Bu delil, bazen alimlerden bir 
kismina gizli kahyor. Eger Kitabi olmayan kafir ve musrikin kestiginin 
haram olmasinda icma vaki olmussa, bu sana yeter! Bildiginiz gibi, 
ayeti kerime mefhumuyla haramhga delalet ediyor. 

"Uzerinde Allah'in ismini zikrederler" soziiniin cevabi sudur: 
Amellerinin batil olmasi nedeniyle, asli kafir ve miirtedin tesmiyesi 
muteber degildir. Varhgi yoklugu gibidir. Nasil ki, sirk uzerinde 
oldugu siirece "la ilahe illallah" demesi gayri muteberdir. Olmasi veya 
olmamasi birdir." 176 

"Fetaval Lecne" 177 isimli fetva mecmuasinda da bu icmaya 
muvafakat edilmistir: 

"Uzerinde Allah'in ismini zikretseler bile, Ehli Kitap disi kafirlerin 
kestiklerinin haramhginda, Miisliimanlar icma etmislerdir. £iinkii 
kesilen hayvan uzerinde tesmiye, ibadetin bir tiiriidiir. Bu ise, ancak 
ibadetin Allah'a - subhanehu ve teala - halis kihnmasiyla sahih olur. 



175 El Maide: 5/5. 

176 Ibn Kasim En Necdi: Ed Durerus Seniyye: 7/477-478. 

177 Fetaval Lecnetid Daima fil Buhusil Ilmiyyeti vel Ifta. Suudi Arabistan'in 
alimlerinden olu§an bir fetva kurulu. 



52 



— HELAL ET — 



£unku Allah subhanehu buyuruyor ki: "Eger §irk kossalardi, 
yaptiklan bo§a giderdi" 178/179 

Abdur Rezzak bin Hemmam 180 "El Musannef" isimli kitabinda, 
bu konuda Ummetin buyiiklerinden bazi goriisler nakletmistir. 
Sirasiyla onlan gozden gecirelim. ilk olarak ibn Abbas'in gorii^u: 

"... ibn Abbas: Her Musliiman'in icinde Allah'in ismi vardir. Eger 
hayvan keser ve Allah'in ismini zikretmeyi unutursa yesin. Eger 
Mecusi hayvan keser ve Allah'in ismini zikrederse, ondan yeme." 181 

imam Tavus bin Keysan'in 182 gorusiinu su sekilde naklediyor: 

<_ r «~~j 01 {S ^ ■*£> lili ,*Jil ^Sl JLJkl *-• :Jli o! jp ,<_/-_}_} Ua ^ jp ,^U* j& , ij\jj\ -Up 

"... Tavus: Miisliimanla beraber Allah'in zikri vardir. Eger hayvan 
kesip (Allahin) ismini zikretmeyi unutursa, isim zikretsin ve yesin. 
Eger Mecusi kestigi hayvan iizerine Allah'in ismini zikretse bile, 
kestigi yenmez." 183 

.Lfclp <&l *— -I 

"... Tavus: Uzerinde Allah'in (ismini) zikretse bile, Mecusi'nin 
kestigi yenmez." 184 



178 ElEnam:6/88. 

179 Fetaval Lecne: 22/431. 

180 Abdur Rezzak bin Hemmam bin Nafi El Himyeri, Ebu Bekr Es Sanani (126- 
211 h/744-827 m]. Hadis Hafizlarmdandir. Zehebi onunla ilgili "0 ilmin 
hazinesidir" demistir. 

181 Abdur Rezzak bin Hemmam: El Musannef: 4/481/8548. 

182 Tavus bin Keysan El Havlani El Hemedani, Ebu Abdir Rahman (33-106 
h/653-724 m). Ibn Abbas'in arkadaslarmdan olan bu zat Tabiunun 
biiyiiklerinden sayilmaktadir. Elliye yakin sahabeyle goriismustiir. 

183 Abdur Rezzak bin Hemmam: El Musannef: 4/479/8539. 

184 Abdur Rezzakbin Hemmam: El Musannef: 6/121/10192. 



53 



— HELAL ET — 



Tabiun imamlanndan ikrime'nin 185 gorusiinii su sekilde 
zikrediyor: 

l r**jJr\ 5j>t^jj i£p "^ : Jli \»fi*s- -s- ,jL;J /fj jij-*^ (j* ,<*-***£■ /H iJjj-^i : Jli lijjjl -*-*£■ l->j>>-l 

.Ail I _/":> Dlj 

"... ikrime: Allah'in (ismini) zikretse bile, Mecusi'nin kestigi 
yenmez." 186 

Yine Abdur Rezzak Said bin Cubeyr'in 187 ve Murre bin 
Surahil'in 188 gorusiinii aktanyor: 

j frpy /v **-**—" C-JL^ I Jls 4_JUjIp ,4 1 /j ^t* Li^*" ■J'-' (Ml/*"' ^fi^"' ■o'- 9 t^lir' **■** "_fr ?L ' 

.aJIS'Ij *y : Jli ,«jj lil Ail! -_*ol ^j^Ju (<*«j*4l /^ rj^'Li-^' tlH "VJ 

"... Musa bin Ebi Aise: Said bin Cubeyr'e ve Murre bin Surahil'e, 

Mecusi'nin kesim yaptigi zaman Allah'in ismini zikretmesiyle ilgili 
sordum, "onun kestigini yeme" dedi." 189 

Ibn Ebi Seybe 190 "El Musannef ' adh eserinde Said bin Cubeyr'in 
bu gorusiinii baska bir tarikle rivayet etmistir: 

•r— * c 1 

"... Said bin Cubeyr soyle dedi: Uzerinde Allah'in ismini zikretsin 
veya etmesin, Mecusi'nin avladigindan yeme!" 191 



185 Ikrime bin Abdillah El Berberi El Medeni (25-105 h/645-723 m). Ibn 
Abbas'in azathsi, Tabiun neslinin biiyiiklerindendir. Sahabeden iki yiiz ki§iyle 
gorustugunu soylemistir. Artik Ibn Abbas'in saghginda fetva verirdi. Tefsir 
ilminde insanlarm en bilginlerinden biridir. 

186 Abdur Rezzakbin Hemmam: El Musannef: 6/121/10193. 

187 Said bin Cubeyr El Esedi El Kufi (45-95 h/665-714 m). Tabiundandir. 
Abdullah bin Abbas ve Ibn Omer'den ilim almistir. Kufe ehli Ibn Abbas'a soru 
sormak igin geldiklerinde: "Icinizde Said oldugu halde mi bana soruyorsunuz?" 
derdi. Imam Ahmed onunla ilgili "Yeryiiziinde onun ilmine ihtiyaci olmayan 
kimse yoktu" derdi. 

188 Murre bin Surahil, El Hemedani El Bekili El Kufi (v. 76 h]. Muhadramdan olan 
bu zat Ebu Bekr, Ebu Zer, Ibn Mesud ve Ebu Musa El Esariyi gorup onlardan 
rivayette bulunmustur. 

189 Abdur Rezzakbin Hemmam: El Musannef: 6/121/10191. 

190 Abdullah bin Muhammed bin Ebi Seybe El Absi, El Kufi, Ebu Bekr (159-235 
h/776-849 m]. Hadis hafizlarmdandir ve bu konuda eserleri vardir. 



54 



— HELAL ET — 



Abdur Rezzak diger fakih Abdur Rahman bin Ebi Leyla'nin 192 
goriisiinii su sekilde aktanyor: 

j^J\ j~p cJL : J 13 p-O-l jp ,^-L^ ^1 J^pI^Ij jl5 LJ J) j>\ jp ,3^p ^1 ,jp Jljjl j~p 
01 <_£/ VI , 2ULLI Jli- ^ljJJI lil t JSjJ : J IS <, *SjI ^1 ^Ju 01 l5 ^j JlJJ k^i ^p ^^LJ ^1 jj 

"... Hakem: Abdur Rahman bin Ebi Leyla'ya, iizerinde Allah'in 
ismini zikretmeyi unutan Musluman'in kestigiyle ilgili soru sordum, 
soyle dedi: Yenir! Kesimde itibar sadece dinedir. Gormiiyor 
musun? 193 Mecusi kestigi hayvan iizerinde Allah'in ismini zikretse 
bile, kestigi yenmez." 194 

Evet! Sahabenin ilim meclislerinde bulunmus, onlann fikhindan 
faydalanmis iimmet biiyiiklerinin goriisleri bu yondedir. 

Islam fakihlerinin goriislerine gelince, bu miictehidlerin goriisleri 
de sahabe ve tabilerin goriislerine muvafiktir. 

Imam $afi'nin 195 ^ u konudaki goriisii daha once de belirtildigi 
iizere su sekildedir: 

.L^ip <ail Jr 1 Ojj ^^ ^^^ J^ ^ 

"Allah'in (ismini) zikretse bile, Mecusi'nin kestigi yenmez." 196 
imam §afi'nin, Malik'in 197 ve digerlerinin bu konudaki goriisiinii 
Miifessir Ebu Abdillah El Kurtubi 198 de kendi tefsirinde aktanyor: 



191 Ibn Ebi $eybe: El Musannef: 10/395/20032. 

192 Muhammed bin Abdir Rahman bin Ebi Leyla Yesar Ibn Bilal El Ensari El Kufi 
(74-148 h/693-765 m]. Ondan fazla sahabiden hadis tahammul etmistir. Rey 
ashabindandir. Hem Emeviler hem de Abbasiler doneminde uzun bir sure Kufe 
kadihgini yapmistir. 

193 Bu tarz ifadeler karsidakimn da kabul ettigi asillar iizerine bina edilir. Yoksa 
bu makamda delil olarak gosterilmesi uygun olmaz. 

194 Abdur Rezzak bin Hemmam: El Musannef: 4/480/8545. Ebu Leyla' dan aym 
goriisii Ibn Abdil Berr "EtTemhid" (22/303] eserinde nakletmistir. 

195 Muhammed bin idris bin Abbas bin Osman Ibn $afi El Hasimi El Kurasi El 
Muttalibi, Ebu Abdillah [150-204 h/767-820 m). Dort buyuk fikih mezhebinden 
birinin Imami olan bu zat Filistin'in Gazze kentinde dogmustur. Aslen 
Kureyslidir. 

196 Muhammed bin Idris Es §afi: El Umm: 5/671. 

197 Malik bin Enes bin Malik El Esbahi El Himyeri, Ebu Abdillah (93-179 h/812- 
895 m]. Medine'nin ve meshur dort fikih mezhebinden birinin imamidir. Fetva 
verebilmesi icin yetmis alimden icazet aldiktan sonra fetva vermeye baslamistir. 



55 



— HELAL ET — 



"Mecusi'nin atesine, putperestin de putuna kestiginin yenmeyecegi 
konusunda alimler arasinda ihtilaf yoktur. Mecusi atesine, putperest 
putuna kesmese bile, Malik, $afi ve digerlerine gore kestigi 
yenmez." 199 

Medine Ehli'nin ve digerlerinin bu konudaki gorusiinii ibn Abdil 
Berr "El Kafi" isimli eserinde su sekilde aktanyor: 

.LaJii dUi «jLl> 1 ^^ _jJ ( _w-^^l (1)1 <_£/ Vl , 4^ji_j Aik 

"Kim kesilen hayvan uzerinde isim zikretmeyi unutursa, bu ona 
zarar vermez, yenmesinde bir beis yoktur. 

Eger tesmiyeyi kasten terk ederse, Malik'e gore kestigi yenmez. 
Ehli Medine ve digerlerinden soyle diyenler vardir: "Ne kasten ne de 
unutarak tesmiyeyi terk etmek, Musluman'a zarar vermez. Cunku o 
Milleti ve Dini iizerine kesmistir. Gormuyor musun? Eger Mecusi isim 
zikretse bile, bu ona hicbir fayda vermez"." 200 

Miifessirlerden Ebu Bekr El Cessas 201 "Ahkamul Kuran" isimli 
tefsirinde konumuzla alakah sunu belirtmistir: 



198 Muhammed bin Ahmed bin Ebi Bekr bin Ferh El Ensari El Hazreci El Endelusi, 
Ebu Abdillah, El Kurtubi. (600-671 h/1203-1273 m]. Mufessirlerin 
buyuklerindendir. Yazdigi tefsir Ehli Siinnet arasinda en degerli tefsirlerden 
sayihr. Enduluste dogmus, orada ilim tahsil etmis daha sonra Misira hicret etmis 
ve orada vefat etmistir. 

199 Ebu Abdillah El Kurtubi: El Camiu li Ahkamil Kuran: 3/33. 

200 Ibn Abdil Berr: El Kafi fi Fikhi Ehlil Medine: 179. 

201 Ahmed bin Ali Er Razi, Ebu Bekr El Cessas (305-370 h/917-980 m). Hanefi 
fukahasindandir. Bagdat'ta yasamis ve orada da vefat etmistir. "Ahkamul Kuran" 
isimli tefsiri Ahkam tefsirleri arasinda meshurdur. 



56 



— HELAL ET — 



"Eger murad 202 miisriklerin kestigi olsaydi, (Yiice Allah) mutlaka 
bunu zikreder, sadece tesmiyenin terkini zikretmekle yetinmezdi. 
Biliyoruz 203 ki, miisrikler iizerinde isim zikretseler bile, kestikleri 
yenmez." 204 

Imam Ebu Bekr Es Serahsi 205 bu konuyla alakah sunlari 
soylemistir: 

dH i JL*^ <&l _fi f-A*J \j>JA Of jLj ~<ii\ <Jj { 4j aL| Jj«J fj-ftf L2iJ jl } : JbJ Alii Jls 
L?' iL«i ^ruii IJl^j c sS^^llj «J.lS'3-»pJJ t- -as^il jj* ol*^I dlii jl ( 1p '"JJj Jl^jj f~j>^ 
i_v-l jS'i (Jjj 4JJ jis- c (JUj <osl ^i j»JLjJ c— J i^L* H^J-I jU t jjfyill T^jljij 3~il L -L p V^' 

"Yiice Allah buyurmustur ki: " ... Veyahut bir fisk ki, uzerine 
Allah'tan baskasimn ismi zikr edilerek kesilmis bulunur... " 206 

Bu ayette, haramhgin Yiice Allah'in zikrinin olmamasindan 
kaynaklandiginin beyani vardir. £iinkii meyte ve vurularak oldiiriilen 
hayvanda oldugu gibi, bir vasifla haram kilma, bu vasfin harami 
gerektirdigine delildir. 

Boylece, bu ayetin meyte ve miisriklerin kestiklerine haml 
edilmesinin yanhsligi ortaya cikiyor. £iinkii orada (miisrikin kesmesi 
durumunda) haramhk Yiice Allah'in zikrinin olmamasindan 
kaynaklanmryor. Hatta (miisrik) Yiice Allahin ismini zikretse bile, 
(kestigi) helal olmaz." 207 

Miisrikin kesim esnasinda besmele cekmesinin kesimde bir etkisi 
olmadigiyla ilgili ilim ehlinin icmasim, aynca biiyiik fakihlerden ibn 
Abbas, Tavus bin Keysan, ikrime, Said bin Cubeyr, Murre bin 
Surahil, Abdur Rahman bin Ebi Leyla, Malik, Safi, Ebu Bekr Es 
Serahsi ve Ebu Bekr El Cessas'in goriislerini size sunduktan sonra, 
buradaki illetle ilgili kisa bir bilgi vermek yerinde olur. 

Kitabi disindaki kafirlerin, besmele cekseler bile kestiklerinin 
yenmeme nedeni, besmelenin ibadet oldugu ve miisrikin ibadetinin 



202 Yani Enam suresi 121. ayeti kerimesindeki murad. 

203 Cessasin kelaminin siyakindan anlasilan miisriklerin besmele cekerek 
kestiginin yenmeyecegi meselesinin, uzerine bina edilebilecek kadar 
kabullenilmis bir mesele oldugudur. 

204 Ebu Bekr El Cessas: Ahkamul Kuran: 3/6. 

205 Muhammed bin Ahmed bin Sehl, Ebu Bekr Es Serahsi (v. 483 h/1090 m). 
Hanefilerin biiyiik fakihlerindendir. Horasanhdir. Engin ilminden dolayi "Semsul 
Eimme" yani "Imamlann Gunesi" lakabim almistir. 

206 El Enam: 6/145. 

207 Ebu Bekr Es Serahsi: El Mebsut: 11/237. 



57 



— HELAL ET — 



bos oldugudur. Kufurleri nedeniyle Ehli Kitabin da cektigi besmele 
bos olsa da, uzerinde olduklan din itibara ahnarak, kestiklerinin 
yenmesine cevaz verilmistir. 

ibn Mahmud 208 kesimle ilgili sorulan soruya cevaben demistir: 

iprj5 caIsjU- yl5ol sjLpj csjLp ^<^~iJl jM cL^Ip iil «— »l _^i jij 4i^oi L^ Mi tjjlixJl 

.jULxpI •) Jjts •] tjj-aj iJS jlS e.!o-w»> tLg-«wbo ^L^^^iJl 

"$eyh Muhammed bin Ibrahim bin Mahmud soyle cevap verdi: 
Kesilmis hayvamn sarti sudur ki, kesen kisi akil sahibi bir Musliiman 
veya Kitabi olsun, kesimde ve av yapan hayvani gonderdiginde ve 
oku ava firlattiginda Yiice Allah'in ismini zikretsin. 

Uzerinde Allah'in ismini zikretse bile, Kitabi disinda kafir olduguna 
hiikiim edilenlerin tamaminin kestigi helal degildir. 

£iinkii tesmiye ibadettir. Kafirin ibadeti ise bostur. Tesmiyenin 
olmasi, olmamasi gibidir. 

Ister kiifrii sozle olsun, ister fille, isterse de itikadla olsun durum 
aymdir." 209 

Buraya kadar aktardiklanmiz ilim ehlinin bu konudaki acik 
goriisleriydi. Bunun disinda itibann tesmiyeye degil, dine gore 
oldugunu gosteren baska karineler de vardir. 

Daha once takdim ettigimiz ahntilarda da gordiigumiiz gibi, alimler 
hayvan kesen kiside aranan sartlan siralarken, onun dinini esas 
almis, "Musliiman ve Kitabinin kestigi yenir" demislerdir. Kitaptan, 
Siinnetten delil olarak gosterilen nasslarda, sahabi ve tabilerin 
goriislerinde de, kesen kisinin dininin dikkate alindigi aciktan ifade 
edilmistir. Her kim bu ayinmda gizli bir illet oldugunu iddia ederse, 
iddiasina delil getirmek zorundadir. Delil getirilmedigi siirece itibar 
lafzin zahirinedir. Ozelliklede lafzin zahiri diger delillerle bu kadar 
pekistirilmisken! 

Bunun disinda, eger dikkate ahnan sey sadece tesmiye olsaydi Ehli 
Kitabi ozellikle zikretmenin bir anlami kalmazdi ve hukmiin daha 
belirgin bir alamet olan tesmiyeye baglanmasi daha uygun olurdu. 

£iinkii Ehli Kitap olmadigi halde kesimde Yiice Allah'i zikreden 
bircok kafir ve Ehli Kitap oldugu halde kesimde Yiice Allah'tan 



208 Muhammed bin Ibrahim bin Mahmud ibn Abdil Kadir bin Muhammed bin Ali 
bin Hamid [1250-1332 h/1834-1914 m). Need bolgesi fukahasindan. 

209 Ibn Kasim En Necdi: Ed Durerus Seniyye: 7/487. 



58 



— HELAL ET — 



ba^kasini zikreden bircok Kitabi vardir. Fukahadan bir kismi, Ehli 
Kitabin kesilen hayvan uzerinde Mesihin ve Uzeyrin 
aleyhimessalam - ismini zikr etmeleri durumunda bile kestiklerinin 
yenecegini soylemi^lerdir. Bu goru^te olan alimlerin illeti besmele 
olarak belirlemeleri du^uniile bilirmi? 

Insaf sahibi bir zat icin, sahabe ve tabilerin goru^leri, ilim ehlinin 
bu konudaki icmasi, her turlii tarti^manin kapanmasi icin 
yeterlidir. 210 



210 Bu konuda soyledigimizi tasdikleyen fakat nakil yapmadigimiz kaynaklar 
vardir. Dileyenler fazla bilgi ifin ba§vurabilirler: Ibn Kasim En Necdi: Ed Durerus 
Seniyye: 7/475,478, Fetaval Lecnetid Daime: 22/427, 431. 



59 



— HELAL ET — 



ETLERDE ASL OLAN HARAMLIK MI? 

$er'i kaidelerin muhimlerinden biride " di^i JijS v oyUi " "Yakin sekle 

izale edilmez" kaidesidir. Kaideyi daha da acarsak: Yakinen bilinen 
bir bilgi, siipheli bir bilgiyle nakz edilmez. 

Kaidenin daha da anlasilmasi icin birkac ornek verelim: En son 
abdest aldigimiz konusunda kesin bir bilgiye sahip olsak, fakat 
abdestimizin bozulmasi konusunda siiphe ortaya cikarsa, bu 
siipheyle abdestimizin bozulduguna hiikmedemeyiz. £iinkii abdest 
aldigimiz hakkindaki bilgi kesin, fakat abdestin bozuldugu 
hakkindaki bilgi ise sekke dayahdir. Diger bir ornek: Bir insanin kesin 
Miisliiman olmasi hakkinda karar verildikten sonra, Dinden 
cikmasiyla ilgili siiphe ortaya cikarsa, bu tiir bir siipheyle Dinden 
cikmasina karar verilemez. £iinkii islam'a girdigi kesin, fakat 
islam'dan cikip cikmadigi siiphelidir. 

Bu kuralla baglantih ve benzer olan diger bir kural da " t.^\ ^ j-^Sli 

jir l. js. " "Asil olan, bir seyin oldugu halde kalmasidir" kurahdir. ilk 

kuralda, yakin kendi mertebesinden olan bir delille, yani yakinle 
bozuldugu gibi, asil olan bir sey de aksi sabit olunca aksine intikal 
eder. 

Bu kaideleri zikretmemizin nedeni nedir? Nedenimiz konuyla siki 
bir sekilde alakah olmalandir. 

$6yle ki, eger ette asil olan helallikse ve aldigimiz etlerin ser'i 
kurallarla kesildigiyle ilgili bir siiphe ortaya cikarsa, bu siipheye 
itibar etmeyecegiz ve etin asli olan helallik iizere devam ettigine 
karar verecegiz. Yani yakinle sabit olmus helalligi zanla izale 
etmeyecegiz. Yok, eger ette asil olan haramhksa ve aldigimiz etlerin 
ser'i kurallarla kesildigiyle ilgili siiphe ortaya cikarsa, bu siipheyi bir 
tarafa birakip, etin ash olan haramhgi iizerinde devam etmesine 
hiikiim verecegiz ve bir onceki durumdaki gibi yakini bilgiyi zanla 
izale etmeyecegiz. Bu kural et konusundaki bircok miiskillerin 
coziimii icin gercekten coziicii bir kuraldir. 

^imdi bize diisen ette asil olanin helallik veya haramhk oldugunu 
tespit etmek ve aksi sabit olana kadar, asli haline itibar etmek ve 
siipheye onem vermemektir. 

Bil ki, ilim ehlinin icmasiyla etlerde asil olan haramliktir ve aksi 
siipheyle degil, saglam bir delille veya galiple sabit olana kadar bu 



60 



— HELAL ET — 



asil uzere, yani haramhkta devam eder. Bu cesitli mezheplerin, farkh 
ulke fakihlerinin ve ilim ehlinden itibar sahiplerinin uzerinde oldugu 
gorustur. 

Allame Muhyiddin En Nevevi 211 "Muslim" serhinde bu konuda 
hicbir ihtilafin olmadigini soyluyor: 

'ij j£s A3 41S3SI b\j ,AS&Ij if*. 41S3SU dJdp dJL^f 5u ,4JI il-l Jiu ijd^c-Ljf 1S1 » 
5lj ,il£l U4^l tijJJ S/ diiU ,^15 5^ JiS a*j s^p ds'viiis'^ olSrj Olj ,aKs aI» ji"fc 

013 ,cJb o! ^)X3 viU-i-^ 'J\ M h 0j 4 r^ ^ ^* ^^ ^ >^' r^ 1 J"^ viu^ ^4*j 

.« jib" ">*i jUJl J LL^ 4jJl*-j 
L^jI l£j-^~ ^ dJ-ili >J^" *^ J-* -^j 4 j^ LiS'd.LiS'x^ cjJbrj jlj ) : (t-L^j ^Ap aXj! ^U» 4J_yi 

.( *ki 

"Hadis: "Kopegini saldigm zaman AUah'm ismini zikret! Eger senin 
icin yakalar ve sen de dihyken ona ulasirsan, onu bogazla. Eger 
oluyken ona ulasirsan ve kopek ondan yememisse ondan ye. Eger 
kopeginin yanmda baska bir kopek bulursan ve kopek avi oldurmusse 
ondan yeme. £unku sen onlarm hangisinin avi oldurdugunu 
bilmiyorsun. 

Okunu attigmda AUah'm ismini zikret! Eger av senden bir gun gizli 
kahr ve onu hemen bulamayip daha sonra bulursan ve okunun 
eserinden baska bir sey goremezsen, dilersenye! 

Eger avi suda batmis bulursan yeme!" 

Imam Nevevi'nin serhi: Allah Resulu'nun - sallallahu aleyhi ve 
sellem - "Eger kopeginin yanmda baska bir kopek bulursan ve kopek 
avi oldurmusse ondan yeme, cunkii sen onlarm hangisinin avi 
oldurdugunu bilmiyorsun" kelaminda muhim bir kaidenin beyani 
vardir. kaide sudur: Hayvani helal kilan kesimde sek hasil olursa, 
helal olmaz! £unkii hayvanda asil olan haramhktir. Bu konuda ihtilaf 
yoktur." 212 



211 Yahya bin $erif bin Murri bin Hasen El Hizami En Nevevi, Es $afi, Ebu 
Zekeriyya, Muhyiddin (631-676 h/1233-1277 m). Allame, Fakih ve Muhaddis. Az 
omrune ragmen cok sayida faydah eserler tasnif etmistir. ^afi mezhebinin iki 
biiyiik Imamindan biridir. 

212 Muhyiddin En Nevevi: Sahihu Muslim bi $erhin Nevevi: 13/78. 



61 



— HELAL ET — 



Maliki alimlerinden Ebu Bekr ibn El Arabi 213 "Ahkamul Kuran" 
isimli kitabinda Maliki fakihlerinin bu konudaki gorusiinu aktanyor: 

"Alimlerimiz (Maliki fukahasi) soyle dediler: Hayvanda asil olan 
haramliktir. Kesim ve avlama disinda bir seyle helal olmaz. Sozedilen 
hayvan kendisi hakkinda siiphe olandir ve haramhk ash iizerinde 
kahr" 214 

Hanbeli alimlerinden Muvaffakuddin ibn Kudame 215 "El Mugni" 
isimli kitabinda sunlan soylemistir: 

JjJL><JJ i j l 4j 4-SjLjI C— was- (_£Jjl sJ^wyS • ) ( slSLUl Lftl •** jjfc J_4 A^Sjj «J&« c Js-ji .jip 

.dJUi 

"Eger kopegini salar ve aym zamanda bir Mecusi de kopegini 
salarsa, ikisi beraber avi oldururse yenmesi helal olmaz. £unku 
Mecusi'nin avi haramdir. Haramhk ve miibahhk bir araya gelince, 
haramhk agir basar. Yenen ve yenmeyen hayvamn birlesmesinden 
dogan hayvan gibi. 

£iinku asil olan haramliktir. Helallik ise sarta baghdir o da kesim 
ehlinden birisinin kesim yapmasi veya avlamasidir ki, 
tezkiye/hayvamn helallesmesi bununla gerceklesiyor. Burada ise bu 
tahakkuk etmemistir." 216 



213 Muhammed bin Abdillah bin Muhammed El Meafiri El I§bili El Maliki, Ebu 
Bekr Ibn El Arabi [468-543 h/1076-1148). Muhaddis, fakih, usulcii, miifessir, 
edib ve tarihci. i§biliyye kadihgini yapmi§tir. Ibn Be§kuval onunla ilgili "Endulus 
alimlerinin, imamlarinin ve hadis hafizlarmin sonuncusuydu" demi§tir. 

214 Ebu Bekr ibnul Arabi: Ahkamul Kuran: 2/35. 

215 Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dime§ki El 
Hanbeli, Ebu Muhammed, Muvaffakuddin (541-620 h/1147-1223 m). Hanbeli 
fakihlerinin biiyiiklerindendir. Ibn Teymiyye onunla ilgili "Imam Evzaiden sonra 
$ama $eyh Muvaffaktan daha fakih kimse girmedi" demi§tir. Ahnti yaptigimiz "El 
Mugni" eseri fikih konusunda yazilmi§ en muhte§em ve ansiklopedi olabilecek 
eserlerden biri sayilmaktadir. 

216 El Mugni: Muvaffakuddin Ibn Kudame: 13/271. 



62 



— HELAL ET — 



Ebu Ishak E§ §irazi 217 bu goriisii $afi mezhebinin ashabindan 
naklediyor: 

.J^Vl ,> ^ JS^t liU >( c^sJ| d\jJ-\ d J^Vl JY ,AiSl J^ Y : J IS ^ bl^f ^J 

"Ashabimizdan soyle diyenler var: Yenmesi helal degildir. £iinkii 
hayvanda asil olan haramhktir. Problem ciktigi zaman asil iizerinde 
kahr." 218 

Maliki fakihlerinden Kadi iyad Es Sebti 219 Muslim'in "Es Sahih" 
eserine yazdigi "ikmalul Mulim" isimli eserinde sunu naklediyor: 

jj&j i *A.\ l \s- OljjJ-l t J>-£3 i LajJIj -y [ex. 2LSJli1I (J dLiJl jl (J Lai IJl&j : *L*YI J^ 

. J3 UJ <dp jlS'^JJl J^YI 

"imam dedi ki: Bu, "kesimde ortaya cikan siiphenin, kesimin 
(hayvam helallestirmedeki) tesirini engellemesi" konusunda bir 
delildir. Hayvan, men/yasakhk iizerinde kahr ki, bu daha once 
iizerinde oldugu asildir." 220 

Ebu Suleyman El Hattabi 221 konuyla alakah sunlari soylemistir: 

p^ij /JLi> |S>> f-r^^ J^ L^U^I 5_<K^g-Jl Cyj c«jJi!I Jcs- 2^-lj j^p <L**m2| jl Is- JJ:s <ui 

"Bu hadiste kesim esnasinda tesmiyenin vacip olmadigina delil 
vardir. £iinkii kesimin vuku bulmasi kesinlesene kadar hayvanda 
aslolan haram olmasidir. Hayvan, kendisinde siiphe bulunan isle 
miibah kihnmaz. 



217 Ibrahim bin Ali bin Yusuf El Firuzabadi Es Sirazi, Ebu Ishak (393-476 
h/1003-1083 m]. Safi mezhebinde biiyiik bir yeri olan allamedir. Meshur "En 
Nizamiyye" medresesi onun icin yapilmis ve Sirazi orada miiderrislik yapmistir. 

218 Ebu Ishak Es Sirazi: El Muhezzeb: 1/454. 

219 iyad bin Musa bin iyad bin Amrun El Yahsubi Es Sebti, Ebul Fadl (472-544 
h/1083-1149 m). Magrip bolgesinde Hadis Ehlinin imami. Sebte bolgesi 
kadihgini yapmistir. Birgok ilim alamnda eserler tasnif etmistir. Bir Yahudi 
tarafindan zehirlenerek oldurulmustur. 

220 Kadi iyad: ikmalul Mulim: 6/360. 

221 Hamd bin Muhammed bin ibrahim ibnul Hattab El Busti, Ebu Suleyman (319- 
388 h/93 1-998 m]. Safi mezhebine mensup Fakih ve Muhaddistir. Ozellikle 
hadis konusunda bircok cahsmalan vardir. 



63 



— HELAL ET — 



Eger tesmiye kesimin sartlarmdan olmasaydi, bu konuda "hiisnii 
zanda" bulunarak, yenmesinin miibah kilmmasi caiz olmazdi." 222 

Ibnul Kayyim El Cevziyye 223 "ilamul Muvakkin" eserinde 
istishabla alakali hiikiimleri aciklarken sunlari soylemistir: 

^Jj V ft TtJ.1 JsyiJl Ju*-_j Jjs> JjJij (Cr^' T^^l <j J-* 3 ^ 1 O^U "o*£ jJ^p tzJ °U lilt 

,£.j>cZi\ (J 4JU5I ip J^vill 

"$ari, hiikmiin bununla (istishabla) alakalandinlmasina su 
sozlerinde isaret etmistir: 

"Onu suda bogulmus halde bulursan yeme. Qunku o avi su mu 
oldurmus, senin okun mu bilmiyorsun" ve "Eger ona [avlanmasma] 
baska kopekler de kansarsa ondan yeme! £unku sen sadece kendi 
kopegin uzerinde (AUahm) ismini zikrettin, digerleri uzerinde degil". 

Kesilen hayvanlarda asil olan haramhk oldugundan, miibah kilan 
sart olustu mu, yoksa olusmadi mi diye siiphe ederse, av asli 
haramligi iizere kahr." 224 

Ebul Abbas El Kurtubi 225 "El Mufhim" isimli eserinde az once 
takdim ettigimiz hadisten cikan sonuclan siralarken soyle diyor: 

js- ULib-si* jj>^ 01 J4 V <d r-jUrl y£ j-a c^JJl J~*aJl aj-LjI i—^ 01 : oblj^l aJu& .a^j 

"Bu rivayetler sunu gosteriyor: Avin miibahhk nedeni olan, avcinin 
ona vurdugu yaranin, kendisi hakkinda kesinlik bulunup siiphe 
bulunmamahdir. $iiphe olursa yenmesi caiz degildir." 226 



222 Ebu Suleyman El Hattabi: Mealimus Sunen: 4/283. "Avnul Mabud" sahibi El 
Azimabadi soylenenlerin aynisim Munziriden de nakletmistir. Hattabi'nin bu 
gorusiinii Hafiz ibn Hacer "Fethul Bari" eserinde ozet olarak nakletmistir. 

223 Muhammed bin Ebi Bekr bin Eyyub bin Sad Ez Zari Ed Dimeski, Ebu Abdillah, 
Semsuddin (691-751 h/1292-1350 m). Ahmed Ibn Teymiyyenin talebelerinden 
olup, onun hemen hemen turn goriislerine siki baglanan ve onun eserlerini teshir 
eden Hanbeli fakihi. Bircok alanda eserleri vardir. 

224 Ibn El Kayyim El Cevziyye: Ilamul Muvakkin: 3/101. Muellif aym gorusii 
"Bedaiul Fevaid" isimli eserinde (3/1279) de belirtmistir. 

225 Ahmed bin Omer bin Ibrahim, Ebul Abbas El Ensari El Kurtubi (578-656 
h/1182-1258 m]. Hadis ricahndan ve Maliki fukahasindandir. Ozellikle hadis 
konusunda cok cahsmalan vardir. 



64 



— HELAL ET — 



Imam Muhyiddin En Nevevi "El Mecmu" isimli kitabinda demistir 
ki: 

jlS L>_^jl f^lxj 1 «l c L>_i£ vii-L§3 L>^;< Jj~!« ouJj i« t lJ_* »\ bt* sl^-j-r- 5I _^»^l 4JL»jl L» 

"Ashabimiz ($afiler) dedi: Miirtedin, putperestin, Mecusinin ve 
kitabi olmayanlardan digerlerinin kestigi haram oldugu gibi, kopekle 
veya okla avladigi da haramdir. Bunlann Miisluman'la ortak oldugu 
kesimler ve avlar da ayni sekilde haramdir. Eger ikisi beraber bicagi 
hulgumdan gecirirse veya hulgumun bir kismim Musluman, bir 
kismini digeri keserse veya okla veya kopekle, avi ikisi ortaklasa 
oldururlerse helal olmaz. 

Eger ikisi beraber iki ok atar veya iki kopek gonderirse, 
Musluman'in oku veya kopegi digerini onleyip avi oldururse veya onu 
"kesilmis" pozisyonuna 227 getirirse helaldir. Muslumanin bir koyunu 
kesip, sonra bir Mecusinin onu dogramasi gibi. 

Eger Mecusi'nin yolladigi once ulasir veya avi beraber delerlerse 
veya pespese ulasirlarsa, hicbiri hemen oldiirmezse, fakat daha sonra 
iki okun da etkisinden olurse veya hangisinin oldurdugu bilinmezse 
haramdir. £unkii miibah kilan kesimin tahakkuk etmesine kadar 
hayvanda asil olan haramhktir." 228 

Muteber alimlerden bu konuda naklettiklerimiz insaf sahibi bir 
insanin kalbini rahatlatmak icin yeterlidir. 229 



226 Ebul Abbas El Kurtubi: El Mufhim: 5/209. Imam Ebu Abdillah El Kurtubi ise 
tefsirinde (7/307) bu hadisi zikr ederek bahsigecen konuda ilim ehli arasinda 
ihtilaf olmadigini belirtir. 

227 Yani duyma, gorme ve ihtiyari hareketlerin olmadigi pozisyona. 

228 Muhyiddin En Nevevi: El Mecmu: 9/85. Imam bu sozlerin aynisim "Ravdatut 
Talibin" isimli kitabinda da soylemistir. 

229 Konuyla alakah ayni gorusii paylasan kaynaklar: !j>emsuddin El Kirmani: El 
Kevakibud Derari: 20/77-78, ibn Abdil Berr: El Kafi: 183, Muhibbuddin Et 
Taberi: Gayetul Ihkam: 5/430, Ebu Abdillah El Kurtubi: El Camiul Ahkam: 7/307, 
Ibn Teymiyye: ^erhul Umde: 3/157, Ahmed Muhammed Ed Dah Es $enkiti: g] 
Fethur Rabbani: 204, Fetaval Lecnetid Daima: 22/450. 



65 



— HELAL ET — 



Bu babdan cikan sonucu su sekilde ozetleyebiliriz: Etlerde asl olan 
haramliktir. Eger onu helal kilacak kesimde veya avda suphe ortaya 
cikarsa, et asli haramhgi iizere kahr, yenmez. Bu suphe ister kesim 
ehliyetinde, ister kesenlerin karisik olmasinda, ister av seklinde, 
isterse de av hayvaninda ortaya ciksin, durum aynidir. 

Eger onumuzde kimin kestigi belirsiz et olursa, asil olan bu etin 
haram sayilmasidir. Fakat etin $er'i usulle kesildigi yakinen veya 
yakine yakin bir sekilde bilinirse, bu miistesna. Zamanimizda ise 
bunun belirlenmesi oldukca zordur. Dolayisiyla ilim ehlinin belirttigi 
iizere, kaynagi belirsiz etler haram olarak kabul edilir. 



66 



— HELAL ET — 



KARI$IK YA$ANAN ULKELERDEKI AHKAM 

Gunumiizde Muslumanlann yasadigi bircok iilkenin ahalisi farkh 
din sahiplerinden olusuyor. Bu durumun yaygin olmasi nedeniyle, bu 
tur ulkelerde etle ilgili ahkamlarm bilinmesi bir zorunluluktur. 

Alacagimiz etlerle ilgili arastirma yapmak gibi bir vazifemiz var 
mi? Bu tur ulkelerde nasil davranmamiz lazim? 

Sahabenin buyiiklerinden ibn Mesud kestigi helal olanlarla 
olmayanlann karisik yasadigi iilkede etin arastirilmasim 
ongormustur: 






, 4jiSv3 QKyaJ Jl ( i^Ji^j ^-^p jlbjlS , L«3- Lxj^uil ISIS , -lalJli ,VjLS Ol-I i*-~P i* - ^) ■ 

"...Ibn Mesud: Siz Farslar ve Nabatlar arasinda konaklayacaksiniz. 
Et aldiginiz zaman, bir Yahudi veya Nasraninin kestigiyse, yiyin. Eger 
onu bir Mecusi kesmisse, yemeyin." 230 

El Hatib E§ §irbini 231 "Mugnil Muhtac" isimli eserinde diyor ki: 

jJJl (J jlf jlS t. 7t) JUl L»l -y <o^f i UgJLSl U- M±* SLiJl sJj& ^jS aJi ^LS'jI Jj—'L* jj^I _^j 

( jTc-^i.1 tijJjI jj viJ_>iJj LgJo I U~ 1 _^j^- •! ,yJL.«.» jjk La sLiJI ;tjlS Lgj*-* j«-<JL~-«3 if 3^ 

Jji 01 Lu^i J IS U5' L5 *^J /»"5L-^I jM* <j US' l-JLpI jj^JLJ.1 jlT jl -jc t <u>jip Jv=>S/lj 

■Osj 1 IS] »\ .f>->- AjtlaS Jj>r-« jj L>_J «£pj J-«L>- [^1 /"CjJtJl /fP ^^" , ^- > yi i— jl; (j -« L>_J A jt 



230 Ibn Ebi $eybe: El Musannef: 17/420/33362. ibn Kudame "El Mugni"de 
(13/297] imam Ahmed'e nispetle bu sozun Allah Resuliine - sallallahu aleyhi ve 
sellem - ait oldugunu rivayet ediyor. 

231 Muhammed bin Ahmed E§ !j>irbini, ^emsuddin (v. 977 h/1570 m]. Tefsir, Fikih 
ve Nahiv konusunda eserleri vardir. "Gayetul ihtisar" kitabina §erh yazan 
alimlerden biridir. 



67 



— HELAL ET — 



"Eger (Miisliiman) Fasik veya Kitabi, mesela bu koyunu kendi 
kestigini haber verirse yenmesi helal olur. £unku o kesim 
ehlindendir. 

Eger ulkede Mecusiler ve Muslumanlar yasryor ve koyunu kesenin 
Miisluman veya Mecusi oldugu bilinmiyorsa, mubah kilan kesimdeki 
supheden dolayi onun yenmesi helal olmaz. £iinkii asil olan bu tiir 
kesimin olmamasidir. 

Evet, eger Muslumanlar islam iilkesinde oldugu gibi 
cogunluktaysalar o zaman seyhimizin de soyledigi gibi, helal olmasi 
gerekiyor. $eyh Ebu Hamid ve digerlerinden "ictihad" babinda "et 
parcasi bulursa" konusunda aktanlan goriistekinin benzeri gibi. 

Orada Mecusiler yoksa helal olur. Mecusiyle, kestigi helal olmayan 
herkes kast ediliyor." 232 

Muvaffakuddin ibn Kudame 233 "El Mugni" eserinde meseleyle 
ilgili sunlan soylemistir: 

Oljjf «A*Pj if 3^ W^ "^ ^ A^jiJlS't JzJ-] 4JUal L. c JjVl l . <-~>jiA ^^ <X^ *-s? iljXAllj 

Oi^i ^l Jjji ^ ' (V^' JvVl OS/ $ UJL-^> L^4li O^SC 0! jSCI jlj Ujlyi j^. *>ls c 0_y4Jb 

c dlilS'cJL^jl lil } : J IS (jL«<j <u!p <usl ( JL v s> auI Jj-^j 01 i f\>- -y, l£Ap ti-i-k*- *-* J v '^b 

viiJi 01^0! Uli . Up ji^ . { aI^j L^j <£,jtf V iii5|i» <. $$fe -& i L^Ip U4 } d?&\$3 

. ly&Us 4j^ Jj4 ^ L. *_j ^aL (J Ojjij ^ jv^LAl dH L^-U y&UaJli t AL-^I aL J 

"Kendisinde siiphe edilen sey uc tiirliidiir: 

Birincisi: Ash haram olanlar. Ornegin kesim yapan Mecusi ve 
putperestlerin bulundugu iilkedeki et gibi. Bu eti kesenin Miisluman 
olmasi mumkiin olsa bile, ahnmasi caiz degildir. £iinkii asil olan 
haramhktir. Bu haramhk yakin veya zahirden/galipten 234 baska bir 
seyle zail olmaz. 



232 El Hatib Es $irbini: Mugnil Muhtac: 4/375. Muellif aym gorusii "El Ikna" isimli 
kitabinda (5/202] dabelirtiyor. 

233 Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dimeski El 
Hanbeli, Ebu Muhammed, Muvaffakuddin (541-620 h/1147-1223 m). Hanbeli 
fakihlerinin buyuklerindendir. Ibn Teymiyye onunla ilgili "Imam Evzaiden sonra 
^ama $eyh Muvaffaktan daha fakih kimse girmedi" demistir. Ahnti yaptigimiz "El 
Mugni" eseri fikih konusunda yazilmis en muhtesem ve ansiklopedi olabilecek 
eserlerden biri sayilmaktadir. 

234 Yani ahalinin cogunun kestigi yenenler kategorisinden olmasina binaen zanni 
galiple etin helal olduguna hiikm etmek. 



68 



— HELAL ET — 



Ayni sekilde eger o iilkede Musliiman ve Mecusiler karisik 
yasryorsa, bu nedenle orada et ahnmasi caiz degildir. 

Bu konuda dayanak Adiy bin Hatim hadisidir: "Rasulullah - 
sallallahu aleyhi ve sellem - soyle buyurdu: "Kopegi saldigm zaman, 
iizerinde isim zikr edilmeyen baska kopekle kansirsa, o avdan yeme. 
£unku sen avi hangi kopegin oldurdugunu bilmiyorsun." Muttefekun 
aleyh. 

Fakat bu durum islam iilkesinde oldugu zaman, zahir/racih olan 
bu etin miibah olmasidir. £unku Musliimanlar iilkelerinde satilmasi 
helal olmayan seylerin satisina aciktan nza gostermezler 235 ." 236 

Muhyiddin En Nevevi 237 "Ravdatut Talibin" isimli kitabinda soyle 
demistir: 

"Derim ki, ashabimiz ($afiler) soyle dedi: Birisi sakinleri Mecusi 
olan bir kasabaya girerse, kesim ehliyetini bilmedikce oradan et 
almak dogru degildir. £iinku asil olan haramhktir. Bu haramhk yakin 
veya zahirden/galipten baska bir seyle izale edilmez." 238 

$eyhul Islam Zekeriyya El Ensari 239 konumuzla alakah sunlan 
soylemistir: 



235 Maalesef giiniimiiz Miisliimanlan hakkinda bu fikirde olmak mumkiin 
degildir. Halkinin Islam'a "bagh" oldugu bircok iilkede her tiirlii miinker 
isleniyor ve insanlarda buna karsi bir itiraz da yoktur. Hatta toplumu degistirme 
hayalinde olan ve kendilerini Islam Ommetinin "Hassas" tabakasindan zanneden 
bircok Miisluman bile bu degisimi kendi nefislerinde, sorumlu olduklan 
ailelerinde yapamamislardir. 

236 Muvaffakuddin ibn Kudame: El Mugni: 6/373. 

237 Yahya bin ^erif bin Murri bin Hasen El Hizami En Nevevi, Es $afi, Ebu 
Zekeriyya, Muhyiddin (631-676 h/1233-1277 m]. Allame, Fakih ve Muhaddis. Az 
omriine ragmen cok sayida faydah eserler tasnif etmistir. $afi mezhebinin iki 
biiyiik Imamindan biridir. 

238 Muhyiddin En Nevevi: Ravdatut Talibin: 3/85. 

239 Zekeriyya bin Muhammed bin Ahmed bin Zekeriya Es Suneki El Misri Es ^afii 
(823-926 h/1420-1520 m). ^afi fakihlerinin biiyiiklerindendir. Miifessir, Usulcii, 
Hadis hafizidir. Zeynuddin Ez Zerkesi, §ihabuddin El Askalani, Celaluddin El 
Mahalli, Kemaluddin Ibn Hummam ve Alamuddin El Bulkini gibi biiyiik 
alimlerden ders almistir. 



69 



— HELAL ET — 



^-JUJL; *>L^ <dS"I jj^ 4jLi jftjlj-i 7tv» jyJL-^ JjLJl Lai cJLp jlS' jLi ,yfcUi jl o^ V} 

"Mecusilerin oturdugu kasabada ser'i kesimi mechul 
olan/bilinmeyen etin ahnmasi dogru degildir. £unku hayvanda asil 
olan haramhktir. Bu haramhk, yakin veya zahirden/galipten 
baskasryla zail olmaz. 

Eger bolge ahalisinin cogu Muslumansa, etin ahnmasi dogrudur. 
£unku galip ve zahir olana gore amel ederek bu etin yenmesi 
caizdir." 240 

Ibn Hacer El Heytemi 241 konuyla alakali sunlari soylemistir: 

*A's A£. V sy> aJ Jul; ^3 ry^ ^J*- y tty <J Cols' jf , s.UI yJ^ <j Aij^iJx^ *J- Ajtki Jbrj ^J 
^Js- c^JJtJ *J^ ^J^ Uli ,<-JLe-f A^>^i J^ ja jlS'^J L. ^3M£ *JUJ Lii^i L^Jl^u-l -Up L.fj 

"Eger kapta olmayan veya kapta olan veya beze sarih et parcasi 
bulur, fakat buldugu memlekette hem kestigi helal olanlar hem de 
olmayanlar oturuyorsa, o zaman zahirle/galiple amel ederek bu eti 
yemesi helal degildir. ister kestigi helal olanlarla olmayanlar sayi 
bakimindan esit olsun, isterse de kestigi helal olmayanlar cok olsun, 
durum aynidir. 

Kestigi helal olmayanlann cok olmasi haline gelince durum 
bellidir. Sayi bakimindan esit olmalan durumunda ise "kestigi helal 
olanlann daha cok olmasi durumunun" aksine, yasakhgin galip 
olmasi nedeniyledir. Kestigi helal olanlann sayica cok olmasi 
durumunda et helaldir. £unku bunun bir Muslumanin kesimi olmasi 
zanni galiptir. " 242 



240 Zekeriyya El Ensari: Esnal Metalib fi $erhi Ravdit Talib: 2/41. 

241 Ahmed bin Muhammed bin Ali bin Hacer El Heytemi Es Sadi El Ensari, 
Sihabuddin, Ebul Abbas (909-974 h/1504-1567 m). §afi fakihlerinin 
biiyiiklerindendir. 20 yasinda icazet alan bu zatin bircok alanda eserleri vardi. 
"imamul Harameyn" lakabiyla taninir. Bulkini, ^ihabuddin Er Remli, Zekeriyya El 
Ensari ve Ebul Hasen El Bekri gibi buyuk alimlerden ders almistir. 

242 Ibnu Hacer El Heytemi: El Fetaval Rubral Fikhiyye: 1/43. 



70 



— HELAL ET — 



Hanbeli fukahasindan ibn Muflih 243 "El Mubdi" eserinde sunlari 
soyluyor: 

"Hayvani kesen kisinin tesmiyesinde suphe ederse hayvan helal 
olur. Eger ahalisinin ekserisinin kestigi helal olan bir yerde kesilmis 
bir koyun bulursa, helal olur. Boyle olmadigi zaman ise helal 
degildir." 244 

Usulciilerden Ahmed El Hamevi 245 "Gamzu Uyunil Besair" isimli 
kitabinda soyle demistir: 

N dX£j (. t-\~* X-A iJs- \Jh dLij t. Aj?- La! ( JLp )Jo dLi : <- r > J ^>\ aJ*^j ,JLp dLiJl 01 *JLpI 
jU- j^^LJ.1 I4J c-JUJl DlS'jii c a^J.1 sISJlJI J LS^fOj a^>- LgJLaf oSf 5 A~~> »IS"S lit 

"Bil ki, siiphe uc kisimdir: Haram bir asil uzerinde ortaya cikan 
siiphe, mubah bir asil uzerinde ortaya cikan siiphe ve ash bilinmeyen 
siiphe. 

Birinci kisma ornek: Birisinin Muslumanlann ve Mecusilerin 
beraber yasadigi iilkede kesilmis bir koyun bulmasi hali. Bunu 
kesenin bir Musluman oldugunu bilene kadar, bu koyunu yemek helal 
degildir. Ciinkii bunun ash haramhktir ve biz helal kilan kesimin 
gerceklesmesinde siiphe ettik. 

Eger oradakilerin biiyiik cogunlugu Miisliimansa, "temizligi ifade 
eden iistiinliik" prensibiyle amel ederekyenmesi caizdir..." 246 

Ishak bin Abdir Rahman'in 247 bu konudaki goriisii su sekildedir: 



243 Ibrahim bin Muhammed bin Abdillah bin Muhammed Ibn Muflih, Ebu Ishak, 
Burhanuddin (816-884 h/1413-1479 m). Hanbeli fakihlerindendir. Ahnti 
yaptigimiz "El Mubdi" diger Hanbeli fakihi Ibn Kudame El Makdisinin "El Mukni" 
eserinin serhidir. 

244 Ibn Muflih: El Mubdi: 8/32. 

245 Ahmed bin Muhammed Mekki, Ebul Abbas, $ihabuddin El Huseyni El Hamevi 
El Hanefi (v. 1098 h/1687 m]. Misirda kendi doneminde Hanefi mezhebinin 
muftulerindendi. Birgok degerli kitap tasnif etmistir. Ahnti yaptigimiz kitap 
Allame Ibn Nuceym El Misrinin "El Esbah ven Nezair" isimli eserinin serhidir. 

246 Ahmed El Hamevi: Gamzu Uyunil Besair: 1/193. 

247 Ishak bin Es $eyh Abdir Rahman bin Hasan ibn Muhammed bin Abdil Vehhab. 
(1276-1319 h/1859-1901 m]. Riyad'da dogmus bblge alimlerinden ders 
aldiktan sonra ilim tahsili icin Hindistan'a gitmistir. 



71 



— HELAL ET — 



iJjVI 4JLJ.I <j »^jy cJJJl iW 3 ^' t-jl^^u-l (JLp (C-j ,-43 cjjfyiJ.1 :> M; <J TiLji L» 4_iL~« L»fj 
•^ (*^>l J-v Vl OLi '/_y* W^ (JLmJ.1 j! cL^-Ip ajjUt yjxjl /»lx^-fj tjiS'^M; i*>Ul cJljTjui 

"Musriklerin iilkelerinde kesilen etler meselesine gelince, bu 
mesele ilk meselede ikrar ettigimiz "istishabul asl" 248 prensibi 
iizerine kuruludur. 

Ulke kiifur iilkesi oldugunda, orada kiifiir ahkamlan 
yurutuldiigunde veya orada Muslumanlar azinhkta olduklannda, asil 
olan, etlerin yasak olmasidir. Fakat Muslumanlann cogunlugu 
olusturdugu ve yonetimin onlann elinde bulundugu ulkede boyle 
degildir. 

Kesen kisinin sahsen Musluman veya Misir ve benzeri iilkelerde 
oldugu gibi Yahudi oldugu biliniyorsa, o zaman helaldir." 249 

Bulundugumuz beldelerde eti sadece arastirarak almak meshur 
Ashabi Kehfin izledigi yontemlerden bir yontemdir. Bircok 
miifessirin ibn Abbas'tan - radiyallahu anhuma - rivayet ettigine 
gore "...icinizden birini paranizla sehre gonderin, yiyecek olarak 
daha temizi hangisidir baksin ve size ondan bir rizik 
getirsin..." 250 ayetinde temiz yiyecekten kast edilen, helal ettir. 

Fahruddin Er Razi 251 "Mefatihul Gayb" isimli tefsirinde soyle 
demistir: 

Lai 3^1p d)V ,?cjIjJJI -y L>- L» ju^j : ^Lp -y) <J Li . { UUt ^Sy LjjI Jlr^li I : aJ^Sj 

"Yuce Allah'in "yiyecek olarak daha temizi hangisidir baksin" 

ayetiyle ilgili ibn Abbas soyle dedi: Bununla etlerden helal olanini 



248 Istishabul Asl - gecmiste var olan asli durumun, degistigine dair bir delil 
olmadigi siirece varhgini korumasi. 

249 ibn Kasim En Necdi: Ed Durerus Seniyye: 7/487. 

250 El Kehf: 18/19. 

251 Muhammed bin Omer bin Hasan bin Huseyn Et Teymi El Bekri, Ebu Abdillah, 
Fahruddin Er Razi (544-606 h/1150-1210 m). Tefsir, Fikih Usulu ve ozellikle 
Kelam konulannda bircok eser tasnif etmistir. Kelamcilarin buyuklerindendir. 
Tefsiriyle ilgili Allame ibn Hacer El Askalani soyle demistir: "ilmi Tefsirde 
gordugum bircok faydalan Razi ve Kurtubi tefsirinde gordiim. Fakat Razi 
tefsirinde bircok ayiplar vardir". 



72 



— HELAL ET — 



kast ediyor. Ciinkii onlann ulkesinin cogu Mecusiydi ve aralannda 
imanlanni saklayan bir grup da vardi." 252 

Ilim ehlinin goriislerinden anlasilan, kansik iilkelerde ahalinin 
cogu Miisliiman olmadigi siirece, kaynagi belirsiz etlerin 
yenmeyecegidir. 

Alimlerin konuyla ilgili buna benzer goriisleri coktur. 
Zikrettiklerimiz onlann sadece bir kismidir. Fakat bu fetvalann 
verildigi zamanda mevcut olmayip, sonradan ortaya cikan ve 
meselenin sonucunu etkileyecek bazi noktalar mevcuttur. 

Fukaha, cogunlugu Muslumanlardan olusan iilkelerde zanni galiple 
etlerin yenebilecegini soylemistir. Ciinkii onlann zamaninda yabanci 
iilkelerden et ithali gibi bir mesele hemen hemen yoktu. Kesilen etler 
yerli Miisliimanlarca kesiliyordu. Lakin giiniimiizde bircok iilke et 
ihtiyacinin cogunu, disardan kesimi belirsiz hayvanlarla temin 
etmektedir. Bu gibi durumlarda, bahsi gecen iilke halkinin 
bircogunun Miisliiman olmasi bir seyi degistirmez. 

Dokunulmasi gereken diger bir nokta da, guniimiiz Miisliimanlann 
ekserisinin kesimde aranan sartlan bilmemesidir ve bu etken 
bilmeden de olsa, onlar arasinda haram etlerin tedaviiliine yol 
aciyordur. Soylediklerimiz Miisliimanlar hakkinda iyi zanda olma 
kaidesine zit gibi goriinebilir. Fakat iyi zan, isin gercegi bilinmedigi 
yerde mumkiindur. Guniimiizde Miisliimanlann ekserisinin bu 
konuda bilgisiz oldugu, helalle harami secemedikleri ise inkar 
edilemez bir gercektir. 

Etlerin ve et konservelerinin iizerindeki "helal" etiketlerine 
gelince, genellikle bunlann kim tarafindan yazildigi bile belli olmaz. 
Dolayisiyla kimligi belirsiz kisiler tarafindan yazilmis bu etiketlerin 
varligi yoklugu gibidir. 

Genel olarak et konusunda karsilastigimiz sikintilarda "aksi sabit 
oluncaya kadar ette asil olan haramhktir" prensibiyle hareket 
etmemiz, turn bu sikintilann en uygun coziimii olur. 



252 Fahruddin Er Razi: Mefatihul Gayb: 21/104. Diger Miifessirlerden "Es Siracul 
Munir" sahibi Muhammed bin Ahmed El Hatib E§ ^irbini (2/393], "Garaibul 
Kuran" sahibi Nizamuddin En Neysaburi (4/410] de ayni rivayeti tefsirlerinde 
zikretmisler. 



73 



— HELAL ET — 



DENIZ URUNLERIYLE ILGILI AHKAM 

Et konusunda gereken bilgileri takdim ettikten sonra, bahk ve 
benzerleri gibi deniz uriinleryle alakah ahkami da ozet olarak 
okuyucuya sunmayi uygun gorduk. £unku et kesiminde sikinti olan 
ulkelerde bu bir kolayhk saglar. 

Imam Muhyiddin En Nevevi 253 bu konuda sunlari belirtti: 

dJL_~Jl (L*li) ,^I/M IJl^aj ,»Jb <j oUj ii-U— > Jl ry ,<^_^l s^Ua L» 4j~IjI LjfcJ-* jl U^i 
J 13 .s.LJjJl jjqJ?* jj^wilj ( jumj c3jL^>- ^jIj c^lj^^l ^J-£ LliUi il/M (Ulj) ,4-1p «^a^<J 

.dJu— Jl i->*^ il/M ^ sjUs L. JSjj N :dJJl«j cuJJl 

"Daha once zikrettik ki, mezhebimize gore Mecusinin avladigi bahk 
ve onun elinde olen bahk miibahtir. £ekirge de boyledir. 

Bahk konusunda icma vardir. £ekirgeye gelince, bu konuda Evzai, 
Ebu Hanife, Ahmed, ishak ve alimlerin cogunlugu bize muvafakat 
etmislerdir. 

Imam Leys ve imam Malik bahktan farkh olarak, (Mecusinin) 
avladigi cekirgenin yenmeyecegini soylemislerdir." 254 

Ibn Abdil Berr 255 konumuzla alakah sunlari soylemistir: 

JTl ^L Vj ,sJLP jlll ^Ji'diiJ^j ,<Uf"V J.U.I yj*. oJL iSJb. jl VI ,J*^ AiT^I JL^j 
JSjj Vj ,\J\S"i Jl r-b4 ^ US/ , jLpJJ ^^1 -^ j-^j X; ,palsflJlj ,oU^JL£jlj , jlk£Jl 

AxJrljt* jl , [c^jl [J*^ 4JJ-* J-A=~ L" 4-UP 4.L* LSTSj Lcla ; 4jijl oil?- oL« L« jlJrl ry idJJL" -kS- 

*_&JLlp <ui>o~j ,oL» U ijLjS'il^Jyl J5"l y£ dJJl» j^j ,dJJi _^j jl-Jl <J o-^]» jf ,A*l?fl'C 



253 Yahya bin ^erif bin Murri bin Hasen El Hizami En Nevevi, Es ^afi, Ebu 
Zekeriyya, Muhyiddin (631-676 h/1233-1277 m]. Allame, Fakih ve Muhaddis. 
Az omriine ragmen cok sayida faydah eserler tasnif etmistir. $afi mezhebinin iki 
biiyiik Imamindan biridir. 

254 Muhyiddin En Nevevi: El Mecmu: 9/82-83. 

255 Yusuf bin Abdillah bin Muhammed bin Abdil Berr En Nemri El Kurtubi El 
Maliki, Ebu Omer (368-464 h/978-1071 m). Kendisine Magribin Hafizi denirdi. 
Biiyiik hadis hafizlarmdan olan bu zat ayni zamanda tarihci, edib ve arastirmaci 
alimdir. Islam aleminde biiyiik onem tasiyan eserler telif etmistir. 



74 



— HELAL ET — 



"Deniz avinin turnu helaldir. Fakat imam Malik su domuzunu 
isminden dolayi mekruh gormiistur. Aym sekilde su kopegi de ona 
gore boyledir. 

Yengec, kaplumbaga ve kurbaga yemekte ise bir beis yoktur. 

Bahgi Mecusinin avlamasi ona bir zarar vermez. £unku bahgin 
kesime ihtiyaci yoktur. imam Malik'e gore kendiliginden olmus 
cekirge yenmez. imam Malik'e gore cekirgenin olumu sadece insani 
bir fiilden veya uzerindeki yapilan kesim gibi bir cahsmadan dolayi 
oldugu zaman yenir. Ornegin kesilmesi veya atese atilmasi ve buna 
benzer haller gibi. 

Malik'in disindakiler nasil olurse olsiin, cekirgenin yenmesine izin 
vermislerdir. Onlara gore cekirgenin hukmu, bahgin hiikmii gibidir. 

"256 

Muvaffakuddin Ibn Kudame 257 bu konuda sunlan soylemistir: 

c <o-U JLp \ytA^\ ^Li t. il^rlj di-o-^JlS' i <J alffi V L« Yj c <us-c^Sj ^»«_jil Ju*a jC/^ ^1p 
01 l5> Y YLai cull! j dilU Uli .IjJs^lj c3^UJr! j^ IjJLi <. jy bfj c culilj c l^JU 01 j>p 

"imam Hiraki 258 dedi: "Bahk miistesna Mecusinin avi ve kestigi 
yenmez. £unku bahgin kesime ihtiyaci yoktur" 

Ibn Kudame dedi: ilim ehli, Mecusinin, bahk ve cekirge gibi, 
kesime ihtiyaci olmayanlar disinda, avi ve kestiginin haramhgi 
iizerinde icma etmistir. 

(ilim ehli) bunlann mubahhginda icma etmislerdir. Fakat Malik, 
Leys ve Ebu Sevr bu konuda cemaatten ayrilmis ve ifrata 
diismuslerdir. 



256 Ibn Abdil Berr: El Kafi: 187. 

257 Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dimeski El 
Hanbeli, Ebu Muhammed, Muvaffakuddin (541-620 h/1147-1223 m). Hanbeli 
fakihlerinin buyiiklerindendir. Ibn Teymiyye onunla ilgili "Imam Evzaiden sonra 
$ama $eyh Muvaffaktan daha fakih kimse girmedi" demistir. Ahnti yaptigimiz "El 
Mugni" eseri fikih konusunda yazilmis en muhtesem ve ansiklopedi olabilecek 
eserlerden biri sayilmaktadir. 

258 Omer bin El Huseyn bin Abdillah El Hiraki, Ebul Kasim (v. 334 h/945 m). 
Bagdath Hanbeli fukahasimn buyuklerindendir. "El Muhtasar" isimli eseri 
"Muhtasarul Hiraki" olarak meshurdur ve iizerine serhler yazilmistir. serhlerin 
en muhtesemlerinden biride "El Mugni"dir. 



75 



— HELAL ET — 



Leys ve Malik soyle demislerdir: £ekirgeyi Mecusi avladigi zaman 
yenecegi kanaatinde degiliz. Mecusinin avladigi bahga ise ruhsat 
vermislerdir." 259 

Bu konuda imam Malik'in 260 goriislerinin toplandigi "El 
Mudevvenetul Kubra" isimli kitapta ondan soyle naklediliyor: 

"Dedim: Ne dersin? Malik'in goriisiine gore Mecusinin denizden 
avladigi yenir mi? Dedi: Evet. 

Dedim: Ne dersin? Malik'in goriisiine gore Mecusinin karada 
avladigi yenir mi? Dedi: Hayir. Ancak Mecusi onu oldiirmedigi zaman 
onun avladigina yetisir kesersen, o zaman olur." 261 

Imam Ahmed'in 262 goriislerinin toplandigi "Mesailul imam 
Ahmed" kitabinda imam Ahmed'in goriisii su sekilde naklediliyor: 

.dUiTjI^lj :Jli ?il/tlj :cJi .4j ^L M : JLS f^^Jl J (jr-*^ 1 ^ : ^ 

"Dedim: Mecusinin denizden avladigi konusunda ne dersin? Dedi: 
Bunda bir beis yoktur. 

Dedim: £ekirge konusunda ne dersin? Dedi: £ekirge de bunun 
gibidir." 263 

Bu goriis El Hasan El Basri 264 tarafindan 70 sahabiye nispet 
edilmistir: 

.jj^^La ^j J_jt^> «ljj .villi £jJ> S- i _^' i^-AjJ-W' (J 7*kj£ 



259 Ibn Kudame: El Mugni: 13/296. 

260 Malik bin Enes bin Malik El Esbahi El Himyeri, Ebu Abdillah (93-179 h/812- 
895 m]. Medine'nin ve meshur dort fikih mezhebinden birinin imamidir. Fetva 
verebilmesi icin yetmis alimden icazet aldiktan sonra fetva vermeye baslamistir. 

261 Malik bin Enes: El Mudevvenetul Kubra: 1/536. 

262 Ahmed bin Muhammed bin Hanbel, Ebu Abdillah, Es Seybani El Vaili (164- 
241 h/780-855 m]. Meshur dort mezhepten birinin imamidir. 

263 Ishak bin Mansur El Meruzi: Mesailul Imam Ahmed: 4006. 

264 El Hasen bin Yesar bin Basri, Ebu Said (21-110 h/642-728 m). Tabiunun 
biiyiiklerindendir. Ali bin Ebi Talibin himayesinde yetismistir. Imam Gazali 
onunla alakah "El Hasan El Basri konusmasi insanlar iginde Nebilerin 
konusmasina en 50k benzeyen ve dogru yola uymada sahabeye en yakin olani 
idi" demistir. 



76 



— HELAL ET — 



"El Hasan El Basri'den soyle dedigi nakledilmistir: Mecusinin 
denizden avladigi bahklan yiyen yetmis sahabe gordum. Bu isten 
dolayi da onlann kalbinde bir sikinti olmuyordu. Bunu Said bin 
Mansur rivayet etmistir." 265 

Ibnu Ebi Seybe 266 "El Musannef isimli eserinde Cabir, ibn 
Abbas, Mucahid, Makhul, Hasanul Basri, ikrime, ibn Sirin, 
Hammad, Ata ve Ibrahim En Nehai'nin Mecusi tarafindan avlanmis 
bahkta bir beis gormediklerini, fakat Ali bin Ebi Talib ve Said bin 
Cubeyr'in bunu kerih gorduklerini isnadiyla birlikte nakletmistir. 267 

ilim ehli katinda itimat edilen goruse gore, bahgi kimin avladigina 
bakilmaz ve bu konuda bir ehliyet aranmaz. Dolayisiyla helal et 
bulunamadigi zaman Muslumanlann ihtiyaclanni bahkla 
karsilamasinda bir beis yoktur. 



265 Ibn Kudame: El Mugni: 13/297. Zurkani Muvatta §erhinde de aynisini rivayet 
etmi§tir. 

266 Abdullah bin Muhammed bin Ebi !>eybe El Absi, El Kufi, Ebu Bekr (159-235 
h/776-849 m]. Hadis hafizlarmdandir ve bu konuda eserleri vardir. 

267 Ibnu Ebi £eybe: El Musannef: 10/393-395. 



77 



— HELAL ET — 



BAZI IDDIALAR VE CEVAPLARIMIZ 

Ytice Allah'in yardimiyla risalenin esas boltimti tamamlanmis 
bulunuyor. Fakat bu konuda ortaya atilmis bazi iddialar vardir ki, 
onlan cevaplamadan gecmek risalenin hedefinin tarn 
gerceklesmemesine neden olur. 

Bu iddialara kaynak yontinden baktigimiz zaman, bunlardan 
bircogunun ilimle gercek anlamda alakasi olmayan veya ilimde yeni 
emeklemege baslayanlar tarafindan ortaya atildigini gortiltir. 

Bunlardan bazilan yanhs kiyaslara, bazilan ise ayet ve hadisleri 
yanhs yorumlamaya dayahdir. Bu yanhs yorumlamalann da en btiytik 
nedenlerinden birisi insanlann ehil olmadiklan islere yeltenmesi, her 
ferdin - oyle olmadigi halde - kendisini Mtictehid mertebesinde 
gormesidir... 

Oysaki Dinimiz insanlara ehliyet sahibi olmadiklan islere 
kalkismalanni yasaklamis ve bunu bircok mefsedetin nedeni 
saymistir. 

Sadece iddialan cevaplamayi amacladigimiz icin bazi siipheleri ve 
hatah goriisleri doguran nedenler iizerinde uzun uzun durmanin yeri 
burasi degildir. 

Cevaplanmasina gerek duydugumuz iddialardan onemlileri ve 
yaygin olanlan sunlardir: 

1. Kesim ehliyetinde itibar dine degildir. Alimler kesen kisinin 
dinini zikretseler de asil illet tesmiyedir. Kimin kestigine degil, 
tesmiyesine bakihr. 

2. Enam suresi 118. ayetin yanhs anlasilmasi. Ytice Allah, 
tizerinde Onun ismi zikredilmis etlerden yenmesini emretmis, 
pesinden boyle yapmayanlan kinamistir. Dolayisiyla kimin 
kestigine bakilmadan, tizerinde besmele cekilmis her etin 
yenmesi gereklidir. 



3. Aise - radiyallahu anha - annemizden rivayet edilen "Bir kavim 
bize et getiriyor..." hadisinin genel anlamiyla amel edilir. 
Getirilen etin nereden geldigine ve kimin kestigine bakilmaz. 



78 



— HELAL ET — 



4. Gunumiizde Miisliiman olmadiklan halde kendisini islam'a 
nispet edenlerin Ehli Kitap sayilmasi gerektigi. Gunumiizde 
gercekte kafir olsalar bile, zindik firkalar Ehli Kitap sayilir ve 
kestikleri yenir. 



Birinci iddiaya gelince bu konuda ilim ehlinden nakiller tertip 
geregi risalemizin ilk kisimlannda, "miisrik besmele cekerse kestigi 
yenirmi" babinda size takdim edildi. Bu nedenle "kesimde itibar 
tesmiyeyedir" iddiasina cevap iizerinde tekrar durmanin liizumu 
yoktur. 

Diger iddialara gelince, Allah'in yardimiyla sirayla her iicii 
hakkinda detayh cevap verecegiz. 



79 



— HELAL ET — 



"Uzerinde Allah'in ismi anilanlardan yiyin" ayeti kerimesi 

Kesilen etlerin uzerinde besmeleyi yeterli gorup, kesenin dinini 
itibara almayanlann Kurani Kerim'den sanldiklan bir ayeti kerime 
vardir. Bu da Yuce Allah'in: 

j~*p> 4jut 'Jatb\ 4* & P 1 jp &• 'j^ 

"Eger Onun ayetlerine iman edenlerden iseniz uzerinde 
Allah'in ismi anilanlardan yiyin." 268 ayetidir. 

Oncelikle muteber alimlerden kimsenin ayeti kerimeden onlann 
vardigi sonuca vanp varmadiklarmi soranz. Bu, ilim ehlinin goriisu 
mil? Yoksa sizin hevanizdan uydurdugunuz bir gorus mil? 

Ayetin mutlak lafzina dayanarak diger delilleri gormezden 
gelenlerin iddiasina gore bu ayet, uzerinde besmele cekilmis etlerin 
mutlak anlamda helahgini gosteriyor. 

Bu ayetle ilgili onlarca tefsire bakmama ragmen, hicbir miifessirin 
bu konuda onlara muvafakat ettigini goremedim! Hatta tarn aksine, 
muvafik bashk altinda ilim ehlinin icmasim ve selefi salihinin 
gorii^lerini naklederek, kesim ehliyetinin onemini ve ehliyetsiz 
ki^ilerin besmele cekseler bile, kestiklerinin yenmeyecegini acik 
sekilde ortaya koyduk. Goriislerini naklettigimiz alimler, ilimde 
gercek anlamda ehillerdi ve Kurani Kerim'deki bu ayeti kerimeyi hie 
de muhaliflerimizin anladigi gibi anlamamislardi. 

Eger muhaliflerimizin yaptigi gibi, diger deliller bir tarafa 
birakilarak sadece bu ayeti kerime delil olarak ahmrsa, ornegin 
domuz etinin bile uzerinde besmele cekilerek yenebilmis olmasi 
gerekir. Fakat diger deliller domuz etini bu ayetin mutlak kaydindan 
cikanyor. Ayni sekilde sokakta buldugumuz her hayvani yakalayip 
uzerinde besmele cekerek yiyemeyiz! ^iinkii o bizim degil, belki de 
mah dokunulmaz olan bir Musliiman'in hayvamdir. 

Yani bu konuda Yuce Allah'in muradi sadece delillerin toplu 
degerlendirilmesiyle anlasihr. Tahsis edici bu delillerden biri de, 
Kitap, Siinnet ve Musliimanlann icmasiyla sabit olan kesim ehliyeti, 
yani sadece Miisliiman ve Ehli Kitabin kestiginin yenebilecegidir. Yani 
ayeti kerimenin mutlakhgi zikrettigimiz kayitlarla sinirlandinhr! 



268 El Enam: 6/118. 



NO 



— HELAL ET — 



Domuz etinin haramhgi hakkinda nassi dikkata almayarak, 
uzerinde isim zikredilen her eti yemek ve buna ayeti kerimeyi delil 
gostermek ne kadar akilsizca bir davramssa, kesim ehliyetiyle ilgili 
naslan gormezden gelip, bu ayeti kerimeye sanlarak her turlii eti 
yemek de ayni sekilde bir davranistir. 

Gercektende reform ehli bu ayeti kerimeyi sahabeden, tabiundan, 
selef imamlanndan ve muctehid fukahadan daha mi iyi anlamislar?! 

Bir ayetin anlasilmasi icin bircok yonden incelenmesi gerekiyor. 
Bu yonlerin en onemlilerinden birisi de, ayetin niizul sebebidir. 

Bu ayeti kerime tek olarak degil, diger ayeti kerimelerle beraber 
inmistir. 

Imam Ebu isa Et Tirmizi 269 "El Camiul Kebir" adh eserinde 
naklediyor ki: 

1 C--J*P ,*j-c**>- C-^J-^>- l«-L& ^.-a-m-jP aJl (JL9 .( *5 -JU^oJ *->>J! A-£>a^ojJLk?l 

"Abdullah bin Abbas'tan: Birtakim insanlar Nebi'ye - sallallahu 
aleyhi ve sellem - geldiler ve dediler: Ey Allah'in Rasulu! Biz kendi 
oldurdugumuzu yiyor da, Allah'in oldurdugunu muyemiyoruz? 

Akabinden Ytice Allah "Eger Onun ayetlerine iman edenlerden 
iseniz uzerinde Allah'in ismi anilanlardan yiyin" ayetinden "Eger 
onlara itaat ederseniz, elbette siz de mu§rikler olursunuz" 
ayetine kadar olan bdlumti indirdi." 

Ebu Isa (Et Tirmizi) dedi: Bu garib hasen bir hadistir." 270 

Niizul sebebinde zikredilen ayeti kerimeler tarn olarak soyledir: 

4lll pi jfi tl? Ijisl? i\ pJ3 Uj (118) ja»*Ji tftit '^tb\ aOp 4AJ1 pi jfi tl? Iji& 

01 p j*t. ^j'IjaL OjJUIJ Ij-^Slj aJI ^jjal^l U VI ^Ip f> U j^J J^ai 03 j A^P 

Uj byjk^ 0\ bj~& jiill Si A%Uj ^1 ^aU? Ij^j (119) jAJaJify jtf*t >» d4j 

5y-jli 5-tUlJl 5lj J^al illj aOp 4AJI p 1 j^i jtf Li? Iji^i? Vj (120) 6j3ja2j \y\? 

.(121) 5j^ld jJjj pji^l dij piji?t*3 ^djf Ji 



269 Muhammed bin Sevra bin Musa Es Selemi El Bugi Et Tirmizi, Ebu Isa (209- 
279 h/824-892 m]. Unlii hadis imamlanndan biridir. Imam Buharinin 
talebelerindendir. Cok kuwetli hafizaya sahipti. Hadis, Tarih ve Siyer 
konulannda biiyiik eserleri vardir. 

270 Ebu Isa Et Tirmizi: El Camiul Kebir: 5/154-155/3069. 



— HELAL ET — 



"Eger Onun ayetlerine iman edenlerden iseniz iizerinde 
Allah'in ismi anilanlardan yiyin. 

Size ne oluyor ki, iizerinde Allah'in ismi anilanlardan 
yemiyorsunuz? Oysa size - kendisine kesin ihtiyac duyduklariniz 
mustesna - haram olanlari detayh aciklamistir. Gercekten 
coklari hevalanyla, bilgisizce saptiriyorlar. Rabbin haddi 
asanlari en iyi bilendir. 

Gunahin acigini da gizlisini de birakin. Ciinku gunah 
kazananlar kazanmakta olduklari yiiziinden 

cezalandirilacaklar. 

iizerinde Allah'in ismi anilmayanlardan yemeyin. Ciinku o, el- 
bette bir fisktir. Gercekten seytanlar sizinle miicadele etmeleri 
icin kendi dostlarina vahiyde bulunurlar. Eger onlara itaat 
ederseniz, elbette siz de musrikler olursunuz." 271 

Ayeti kerimenin niizul sebebini daha da acahm. Birtakim insanlar 
Muslumanlan dininde siipheye diisiirmek icin soyle bir soru 
sordular: Koyun dagdan diiser oliirse onu Allah oldurmiistiir. Siz 
koyunu kestiginiz zaman ise, onu siz oldiirmiis oluyorsunuz. Nasil 
olur da kendi oldurdugunuzu yer de, Allah'in oldurdiigiinii 
yemezsiniz? Bunun iizerine bazilan bu siipheye uydu ve iizerinde 
Allah'in ismi zikredilerek kesilen etleri yememeye karar verdi. Yiice 
Allah onlan bu zayif siipheye uyduklan icin kinayarak bu ayetleri 
indirdi, onlardan helal yolla kesilmis etleri yemelerini istedi. Daha 
once onlara haram kihnanlan, genis bir sekilde acikladigini hatirlatti. 
Miisriklerin, hevalanna uyarak Miisliimanlan saptirmaya 
cahstiklanni ve bu konuda onlara uyarak meytenin helal veya ser'an 
helal kihnan etin haram olduguna inanmalan halinde, onlar gibi 
miisrik olacaklanni acikladi. 272 



271 El Enam: 6/118-121. 

272 Bu §iiphenin defi sadedinde Allahin yardimiyla §unlan soyleye biliriz: Bizler 
Musliiman olarak helal ve harami akhn degil, Allahin belirledigini kabul ederiz. 
Dolayisiyla bize kar§i akla dayah itirazin bir gecerliligi olmaz! ^iinku bizler bu tur 
konularda ba§tan akhn hakemligini kabul etmemi§iz ki, kar§i taraf bunun uzerine 
aleyhimize hiikumler bina etsin! Bu, kabul etmedigimiz bir mukaddimeyi kabul 
etmi§iz gibi gostererek uzerine sahte hiikiimler bina edilen aldatmacadan ba§ka 
bir §ey degildir! 

Faraza bu konuda akhn hakemligi kabul edilmi§ olsaydi bile, mesele 
miisriklerin iddia ettigi gibi olmazdi. ^iinkii kar§i taraf koyunu oldiiren §eyin ya 
sebepler oldugunu, ya da sebepleri dikkata almayarak hakiki fail olan Allah 
oldugunu kabul etmek durumundadir. Sebepler dikkate ahnirsa, kayadan du§up 
olen koyunu uzerine du§tugu kaya, onu kesmemiz durumunda ise bicak ve ya 



82 



— HELAL ET — 



Gordugumuz gibi bu mubarek ayetler itikad ve miisriklere tes'ri 
konusunda itaatle alakahdir. Yiice Allah'in bu ayeti kerimelerden 
muradi, hie de muhaliflerimizin murad ettigi seyler degildir. 

Ayetlerin niizul sebeplerini zikretmekteki amacimiz hie; de 
ahkamlan miinhasir kilmak degildir. Tefsir usulunde, "niizul 
sebebinin hususiligi hukmun umumiligine engel degildir" seklindeki 
kural, bilinen bir kuraldir. Amacimiz sadece Yiice Allah'in bu 
ayetlerdeki muradinin dogru anlasilmasina yardimci olmaktir. 

Muhaliflere nasihatimiz, zikredilen ayeti kerimelerde de gectigi 
iizere insanlan bilgisizce saptirmamalan, kendileri ehil olana kadar 
her isi ehline birakmalandir. 

Bu siipheye cevap olarak ilim ehlinden uzun uzun nakiller 
yapmamiz mumkiin degildir. Sebebi ise, muhaliflerin goriisiiniin 
saglamhgi degil, sadece son donemlerde ortaya cikmis olmasidir. Bu 
nedenle, eski alimlerden bu siipheye cevap olarak nakiller 
aktaramiyoruz. 

Bu siipheyle alakah rastladigim en eski nakil Abdul Latif bin 
Abdir Rahman'a 273 aittir: 

J^J-^J "ir" 'JjL^ 1 s-'W'b Jl?^ M^3 >\?^ *Hj $»- Cr" <°P} '^^ 4^ '•jj^ 
il^il jb {<uip 4JJI i_!»l jS'i bf lji>j} :<d^i -^ aLj.1 \jj*~ij -\^j^ h**>- ^j-^j f*^j *U( ftAS' 

"Kim Yiice Allah'in "Uzerinde Allah'in ismi anilanlardan yiyin" 

ayetini putperest ve miirtedin kestiginin yenebilecegine delil olarak 
gosterirse, o Yiice Allah'in Kitabi, Onun Resulu'nun - sallallahu aleyhi 



insan oldurmustur. Bizler bu durumda Allahin oldurdugunu yemeyip kendi 

oldurdugumuzu yemis olmayiz! Sebepler dikkata ahnmaz hakiki fail olan Allah 

dikkate ahnirsa, bizler her iki durumda da Yiice Allahin oldurdugunu yemis 

oluruz! 

273 Abdul Latif bin Abdir Rahman bin Hasan bin Muhammed bin Abdil Vehhab 

(1225-1808 h/1292-1875 m]. Hamd bin Atik, Suleyman bin Sahmandan ders 

almistir. 



83 



— HELAL ET — 



ve sellem - Sunneti ve Ummetin icmasi konusunda insanlann en 
cahillerindendir! 

Bu kimse, Yiice Allah'in "Allah'in ziynetlerini kim haram 
kildi?" 274 Ayetini ipek elbisenin caiz olduguna delil getiren kimse 
gibidir. 

Tevil ve nuzul sebeplerini bilmemenin zarari, alim gorkemlilere 
bile dokunmustur. zaman kaba cahillerin ve avamin hali nasil olur? 

Bil ki, Yiice Allah'in "Kitap verilenlerin yiyecegi size helaldir" 275 
ayeti kesilmis etlerin helal olmasiyla ve bu etlerin ayede zikr edilmis 
"yiyecek" olmasiyla tefsir edilmistir. 

Ayetten anlasilan kafir ve miisriklerden Ehli Kitap disindakilerin 
kestiklerinin haram oldugudur. ilim ehli bunu delil getirmistir. Yiice 
Allah'in ve Onun Resulu'nun kelamindan anlasilan seyler - 
mefhumlar ser'i delillerdir. 

Yiice Allah'in "Uzerinde Allah'in ismi anilanlardan yiyin" 
ayetini ise soyle aciklamislar: Bu ayetten murad, uzerinde Allah'in 
ismi zikredildiginde Miisliiman ve Kitabinin kestigidir. Bu 
aciklamadaki dayanaklan da Maide suresindeki ayetin mefhumudur. 
Bu konu, uzerinde karar kihnmis, meshur bir konudur." 276 

"El Lecnetud Daime" 277 fetva mecmuasinda bu konuda sorulan 
soru ve cevabi yer ahyor: 

aJIjL Ills' 01 aIIp aJUI i_l>l jS"S Gf Ijixi } : jJUj ilsl JjJL p^c jj&j iJ^sJJ Sj^S Jj-I -y : -* 
wbt; Jj»-! Jai ^~^-i ,»; Aj^I eJJi JLp *li &j&>» c jy^-^ i_ii K^~ * ^J j I »J-* 0\ '. Jj-flj; { ^j^ki 

j^tjJ ylxj ( ^~J <uxJ fJ^ ^§i LfrJ-^ aUI f«~- -i a^liJ j^^l d^Juil iJ-i^ 5j>^i Jj~1 •-« : »■ 

•y iX^J <■ i^dJ.1 A^jS jC^- ( Jlp 5-U^Lj 'yiv^ Lg^j^P j^ ^ Aj^I (J 4j Aj-*j~ Mj c A^^^Jl 

.sjLijI a^« jJUi (»-ipj <l)LJl ( JLp <_£y 

"Soru: Bir kimse ki, Yiice Allah'in "Eger Onun ayetlerine iman 
edenlerden iseniz uzerinde Allah'in ismi anilanlardan yiyin" 

ayetini delil getirerek miisrikin kestigini helal sayiyor ve diyor: bu 
ayetin tefsire ihtiyaci yoktur. siirekli bu ayete sanhp duruyor ve 
baska kimseyi dinlemiyor. kafir olur mu? 



274 ElAraf:7/32. 

275 El Maide: 5/5. 

276 Ibn Kasim En Necdi: Ed Durerus Seniyye: 7/483-484. 

277 Fetaval Lecnetid Daima fil Buhusil Ilmiyye vel Ifta. Suudi Arabistan'in 
alimlerinden olu§an bir fetva kurulu. 



84 



— HELAL ET — 



Cevap: Kim uzerinde Allah'in ismini aniyor diye, buyuk sirk sahibi 
musrikin kestigini helal sayryorsa, o hatahdir, fakat suphe bulunmasi 
nedeniyle kafir degildir. 

Ayette onun icin hicbir delil yoktur. £unku ayetin umumiligi, 
musriklerin kestiginin haramhgi uzerinde olusan icmayla tahsis 
edilmistir. 

Aciklama ve ilimde ondan daha giiclu olan kimseye onu irsad 
etmek diiser." 278 

Mufessirlerin padisahi lakabiyla taninan Ebu Cafer Et Taberi 279 de 
ayetle ilgili yaptigi aciklamalarda, burada soz edilen etlerin ser'i 
usulle ve kestikleri yenenler tarafindan kesilmesinin sart oldugunu 
belirtiyor: 

i jj^ajil L^jI t. IjJSj :ajLjLj« 4j jjUyoiil sjLp« r»^* , 9 aJLp aill ,Jiv «Xa-£ aLJ sjS: (_}(-*-> u^k 

a£s L« liJJij C*5sJ A^t^JJl Aj "L£ AJl j^xJ C^J c£JJl rtjJJl Sj^J^ij ,»SL>Jbi -^ t^S'^ ^ 

•Mufti 4j^i L» jji cc-jIiSoI Lftl -^ (_jJLj-^j jb -^ A^i jf t jJ-l ^p *-^P J-*' /^ (J O^jJ.! 

"Zikri Yiice olan Allah Nebisi Muhammed'e - sallallahu aleyhi ve 
sellem - ve Ona ve Onun ayetlerine iman eden kullanna: Ey iman 
edenler! Kendi kestiklerinizden ve "bu sekil kesilirse size helaldir" 
seklinde beyan ettigim sekilde kestiklerinizden "Yiyin" diyor. 

Bu ise sizin dininizden, hak Dinden olanlardan bana iman 
edenlerin kestigi veya Ehli Kitaptan benim tevhidime inananlann 
kestigidir. Putperestlerin ve Mecusilerden kitabi olmayanlann kestigi 
degildir." 280 

Imam Taberi'nin sozlerinden de acikca goruldugu gibi, Ayetin 
genel manasi diger delillerle tahsis edilmelidir. Yoksa bidatci 
firkalann yaptigi gibi bazi delilleri ahp, digerlerini gormezden 
gelmekle hakka ulasilmaz! Aksine bu usuliin terk edilmesi halinde 
Din ayakta kalamaz, ifsad olur. 



278 Fetaval Lecnetid Daime: 22/435. 

279 Muhammed bin Cerir bin Yezid Et Taberi, Ebu Cafer (224-310 h/839-923 m). 
Taberistanda dogmus daha sonra Bagdat'a yerlesmistir. Kendisi ictihad 
mertebesine yukseldigi icin kimseyi taklid etmemis, hatta birtakim insanlar onu 
imam secerek gorusleriyle amel etmisler. Ibn Huzeyme onun tefsirini okuduktan 
sonra "Yeryuzunde ondan daha alim kimse bilmiyorum" demistir. 

280 Ebu Cafer Et Taberi: Camiul Beyan: 9/511. 



85 



— HELAL ET — 



"Bir kavim bize et getiriyor" hadisi 

Buhari 281 ve diger muhaddislerin rivayet ettigi sahih bir hadiste 
soyle deniyor: 

.J&l j& J.JJ*. IjJlSj :cJ\3 .ij£j j^j'f a^p 1^ jlli ,V ft 5^p 4L1 pi jSll 

"Aise'den - radiyallahu anha - : Bir kavim Nebi'ye - sallallahu aleyhi 
ve sellem - soyle dedi: Birileri bize et getiriyor. Ama biz iizerinde 
AUah'm isminin zikredilip edilmedigini bilmiyoruz. 

Nebi - sallallahu aleyhi ve sellem - buyurdu ki: Siz iizerinde 
(Allahm) ismini zikredin ve yiyin." Aise dedi: Onlar kufurden yeni 
kurtulmuslardi." 282 

Bazi insanlar bu hadisten, onlerine gelen her etin iizerinde 
besmele cekilerekyenebilecegi sonucuna varmislar. 

Bu goriis her ne kadar muteber ilim ehlinin goriisii olmadigi icin 
ciddiyet teskil etmese de, kalplerin siikun bulmasi icin hadise bazi 
aciklamalar yapmayi gerekli gordiik. 

Oncelikle hadisin metninde "kafir bir kavim bize et getirdi" 
seklinde bir ibare yoktur! Fakat tarn aksine, eti getiren kavmin 
kufurden yeni kurtuldugu, yani artik Musluman oldugu haber 
veriliyor. 283 Bu nedenle kestikleri hayvan iizerinde, besmele cekmeyi 
bilmediklerinden endise edilerek Allah Resulune - sallallahu aleyhi 
ve sellem - haber veriliyor. Boyle bir hadisten, her gelen etin 
yenebilecegi sonucuna varan akla sasihr! 

Hadiste getirenlerin dinine yonelik bir ibarenin olmadigini 
varsaysak bile, hadisten o sonuca vanlmaz! £unkii daha once de 
zikrettigimiz gibi, Ehli Siinnetin usullerindeki temel esaslardan birisi 
de ilgili nasslan bir araya cem edip bundan sonra karara varmaktir. 



281 Muhammed bin Ismail bin Ibrahim bin Mugire El Buhari, Ebu Abdillah (194- 
256 h/810-870 m). Unlti hadis Hafizlanndan, vera ve ziihd sahibi bir zatti. Sahih 
hadisleri topladigi "El Camius Sahih" isimli eseri ilim ehli tarafindan "Allah'in 
Kitabindan sonra en sahih kaynak" olarak degerlendiriliyor. 

282 Muhammed bin Ismail El Buhari: El Camius Sahih: 1402/5507. 

283 Kufurden yeni kurtulanlarm soru soranlar mi, yoksa et getirenler mi oldugu 
konusunda ilim ehli farkh gorusler belirtmisler. Fakat agirhkh goriis eti 
getirenlerin Islam'a yeni girdigidir. 



86 



— HELAL ET — 



Sadece bir nassa yapisip, digerlerini terk etmek degildir! Ayette 
haber verildigi iizere, bu kalbinde hastahk olanlann 

yontemlerindendir. 

Bu yontemle hareket eden birisini diisunelim. Kendiliginden olen 
bir hayvanin etini yiyip, hadiste etin mutlak sekilde zikredildigini ve 
kendisinin de hadis ehli olarak bu hadise uydugunu soyleyen bir 
insan... Siar olarak bu insan hadise uymustur... Fakat boyle birisi, 
Yiice Allah'in isimlendirdigi sekilde, kalbinde egrilik olandan baskasi 
degildir! £iinkii kendiliginden olen hayvanin etinin haram oldugu, 
diger nassla acik sekilde haber verilmistir. 

Kitap, Siinnet ve icmayla, Miisliiman ve Ehli Kitaptan baskasinin 
kestigi haram kihnmistir! Meyteyle ilgili nass, bu hadisteki eti nasil 
tahsis ediyorsa, kesim ehliyetiyle ilgili nasslar da, ayni sekilde 
hadisteki eti tahsis ediyor. 

ilim ehlinin goriislerinin bu konuda soylediklerimize uygun olup 
olmadigina bakahm: 

Ebul Ferec ibn El Cevzi 284 hadisle ilgili aciklamasinda sunlan 
soylemistir: 



Aill 



/^Jj ,±J& *~~i i L^p lSy£-„ Ail ijo -~J "♦i;! \jj? " 4_I^Sj ,IJl& -j& 4_ilj^ L^L Mj ,4J|^>-I 

"Onyedinci Hadis: "Bir kavim dedi: Birileri bize et getiriyor. Ama biz 
uzerinde Allah' in isminin zikredilip edilmedigini bilmiyoruz. 

Nebi - sallallahu aleyhi ve sellem - dedi: Siz uzerinde (Allahm) 
ismini zikredin veyiyin." 

Miisluman ve Kitabide zahir olan onun isim zikretmis olmasidir. 
Onun isi, en iyi haline hamledilir ve bizim bu konuda soru sormamiz 
gerekmez. 

Allah Resulu'nun - sallallahu aleyhi ve sellem - "Siz uzerinde 
(Allahin) ismini zikredin ve yiyin" sozii "uzerinde isim zikredilmeyen 
konusunda bu yeterlidir" demek degildir. Fakat yemek iizerine isim 
zikretmek siinnet oldugu icindir." 285 



284 Abdur Rahman bin Ali bin Muhammed El Cevzi El Kurasi El Bagdadi, Ebul 
Ferec (508-597 h/1114- 1201 m]. Tefsir, Hadis, Fikih ve Tarih konulannda 
toplam iic ytize yakin eser tasnif etmistir. Hanbeli mezhebine baghydi. 

285 Ebul Farec Ibn El Cevzi: Kesful Muskil: 4/385. 



87 



— HELAL ET — 



Hafiz Ibn Abdil Berr 286 hadisin ac lklamasinda sunlan soylemistir: 

"Bu hadisten cikan fikhi sonuclardan: Musliimanin kestigi ve 
iizerinde Allah'in ismini zikredip etmedigi bilinmeyen eti yemekte bir 
beis yoktur. isim zikrettigine hamledilir. Miimin hakkinda hayirdan 
baska bir sey dusiiniilmez. isim zikretmeyi kasten terk etmesi ve 
benzeri seyler yapmasi acik bir sekilde ortaya cikana kadar, onun 
kestigi ve avladigi daima selamete hamledilir. " 287 

Muvaffakuddin ibn Kudame 288 hadisle alakah sunlan 
soylemistir: 

lSj-^ ^ x*-**^ ^y^i s-'^VI ry ^y OJ dill Jj-v»j U : I^Jli L»y jl Lg^p <Ull _^j S^iJlp ^s- 
,2LiJU cuiJb!- L>- ^iJJl 2L«_~J <J di-i Olj ." IjJlSj j^sJl lyr" " : J 13 ? M *\ <l1p dill ^1 ^Til 

.J^l J ^JJlT A^wiJl JLp J^ ^JLJ.1 J I*. oS!j 

"Aise'den - radiyallahu anha - gelen hadis: "Bir kavim dedi: Ey 
AUah'm Rasulu bedevilerden birileri bize etgetihyor. Ama biz iizerinde 
AUah'm isminin zikredilip edilmedigini bilmiyoruz. 

Nebi - sallallahu aleyhi ve sellem - dedi: Siz iizerinde (Allahm) 
ismini zikredin veyiyin." 

Kesen kisinin tesmiyesinde sek edilirse, Aise hadisinden dolayi 
yenmesi helaldir. £unku Musliimanin hali dogruluga hamledilir. Yerli 
yerindeki kesim gibi." 289 

Burhanuddin El Begai 290 hadisle ilgili sunlan soylemistir: 



286 Yusuf bin Abdillah bin Muhammed bin Abdil Berr En Nemri El Kurtubi El 
Maliki, Ebu Omer (368-464 h/978-1071 m). Kendisine Magribin Hafizi denirdi. 
Buyuk hadis hafizlarmdan olan bu zat ayni zamanda tarihci, edib ve arastirmaci 
alimdir. Islam aleminde buyuk onem tasiyan eserler telif etmistir. 

287 Ibn Abdil Berr: Et Temhid: 22/299. 

288 Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dimeski El 
Hanbeli, Ebu Muhammed, Muvaffakuddin (541-620 h/1147-1223 m). Hanbeli 
fakihlerinin biiyiiklerindendir. ibn Teymiyye onunla ilgili "imam Evzaiden sonra 
$ama $eyh Muvaffaktan daha fakih kimse girmedi" demistir. Ahnti yaptigimiz "El 
Mugni" eseri fikih konusunda yazilmis en muhtesem ve ansiklopedi olabilecek 
eserlerden biri sayilmaktadir. 

289 ibn Kudame: El Kafi: 2/506-507. 



— HELAL ET — 



(_£jJu ^ i *>«JLiLj UjJb l«y jl : JLj <JIp *lll (JU 3 (^1-i IdlS L«^ jl Lg-iP *isl (cV'j S-iJlp ^p 
.,c$il " yi^JL; -Xfp (A-^ |^^3 : ^J^S ' »j^j r*-^' <LIp (yf* 1 : J^ ^ fl <JIp aU I i*-- ' jSil 

"Aise'den - radiyallahu anha - gelen hadis: "Bir kavim Nebi'ye - 
sallallahu aleyhi ve sellem - dedi ki: (bedevilerden) birileri bize et 
getihyor. Ama biz uzehnde AUah'm isminin zikredilip edilmedigini 
bilmiyoruz. 

Nebi - sallallahu aleyhi ve sellem - dedi: Siz uzehnde (Allahm) 
ismini zikredin veyiyin." 

Aise dedi ki: Onlar kufurden yeni kurtulmuslardi. " 

Turn bunlar sadece kesen kisinin "kestigi yenenlerden" olmasinin 
murad edildigine delalet ediyor. Murad fiilde tesmiyeyi sart kosmak 
degildir." 291 

Imam Muhammed E§ §eybani'nin 292 rivayetiyle gelen, imam 
Malik'in 293 "El Muvatta" isimli hadis kitabinda sunlar belirtiliyor: 

L> ; LJLs JL « aJLp auI JL 5 auI uy-*j L* :JIS 4j| 4J -^p *<hP /h (»Lj& Ij^-I ifJJL« UjoM 
Jj^»j JUi : J IS ,? V fl W-^ lys - J-* l^j-^ *^-* ,oU^>tL OjjL> ^oUl Jjm ^* LU jl *ul Jj^»j 

".UjJiS'i l^JL aijI \j£* : JL. j LL dill Jl& <usI 
U jL c£jJl oli'lil 3jL^- jjf Jy jjfcj . Jbttj li^j : ju^- JIS ^L^l Jjf <J dlijj :JlS 
i ,v_jIj^JI J*! jj, y^rj j] <^ii LLw. jl jfij ^y^ fciJJJLi ^1 jU ,v_jb^Jl Jjs>I j^. jf L~L^> 



290 Ibrahim bin Omer bin Hasan Er Rubat bin Ali bin Ebi Bekr El Begai, Ebul 
Hasen, Burhanuddin (809-885 h/1406-1480 m). Miifessir, tarihci ve edib. §afi 
mezhebine bagh olan bu zatin bircok alanda degerli eserleri vardir. 

291 Burhanuddin El Begai: Nazmud Durer: 7/247. 

292 Muhammed bin El Hasan bin Ferkad, Ebu Abdillah, Es iSeybani (131-189 
h/748-804 m]. Imam Ebu Hanife'nin meshur talebelerindendir. "Imameyn" 
derken kast edilen iki imamdan biridir. Imam l>afi onunla ilgili soyle demistir: 
"Eger Muhammed bin El Hasan bizimle kendi akh nispetinde konussaydi onu 
anlayamazdik. Lakin bizim akillanmiz nispetinde konusurdu ve biz onu 
anlardik. Allah'in Kitabim ondan daha iyi bilen kimse gormedim, sanki Kuran ona 
inmisti.". 

293 Malik bin Enes bin Malik El Esbahi El Himyeri, Ebu Abdillah (93-179 h/812- 
895 m]. Medine'nin ve meshur dort fikih mezhebinden birinin imamidir. Fetva 
verebilmesi icin yetmis alimden icazet aldiktan sonra fetva vermeye baslamistir. 



— HELAL ET — 



"Malik bize Hisam bin Urve'den, o da babasindan haber verdi: 
"Resulullah'a - sallallahu aleyhi ve sellem - soyle soruldu: Ey AUah'm 
Resulu! Bedevilerden birileri bize etler getihyorlar ve biz bilmiyoruz 
iizerinde isim zikretmisler mi yoksa etmemisler mi? Urve dedi ki: 
Resulullah - sallallahu aleyhi ve sellem - soyle buyurdu: "iizerinde 
AUah'm ismini zikredin, sonra onuyiyin. " 

imam Malik dedi ki: Bu olay islam'in ilk yillanndaydi 294 . imam 
Muhammed dedi ki: Biz de boyle dusunuyoruz. 

imam Ebu Hanife'ye gore ise etleri getiren Musluman veya Ehli 
Kitaptan birisi oldugu zaman durum hadisteki gibi olur. Fakat etleri 
Mecusi getirir ve bunu bir Muslumanin veya Ehli Kitaptan birisinin 
kestigini belirtirse, sozu tasdik edilmez ve onun sozune dayamlarak 
yemnez 295 ." 296 

"El Muvatta" isimli kitabi serh edenlerden Suleyman El Baci 297 
sunlari soylemistir: 

OuISvJ *>li )|t ^ olp jS- -y> f%-*ft^ »*^Uj 7*->'s (J^ <L*k*~Jl L«l« jOuiSslll -y> »-^s- ^JL Vi villi 

6^\ *a\ Ail! \yf of ^>ji of J~*4j (Ui*^- u>^ j^~ a^^2JI JLp J^4 lilj ,aJ (r 4^Lp 
<&! ^ jl ,aj>^jS ^2j" jjf ^ljIJJI jlS'lil ^ a! <uIp *ill j^-l jSif lyyJ 1 L. JS) aj j_p* : ^u~ij 

"Allah Resulu'nun - sallallahu aleyhi ve sellem - "Allahu Teala'yi 
zikredin, sonra yiyin" sozuyle kast ettigi seyin, yemek zamani Ytice 
Allah'i zikretmek oldugu muhtemeldir. £unku bu onlann iizerinde 
kalan yukumluktur. Kesim zamani isim zikretmeye gelince, onu 
bunlann haberi olmadan digerleri artik ustlenmisler ve bu konuda 
onlara artik bir yukiimluluk yoktur. 



294 Ibn Abdil Berr bu olayin islam'in ilk yillannda oldugunu soyleyenlerin 
gbrusunun zayif oldugunu birkac yonden ispatlamistir. (Et Temhid: 22/300] 

295 Bunun bir benzeri de gunumuzde satilan etlerin etiketlerinde yazih olan 
"Islami usullere gore kesilmistir" yazisidir. Imam Ebu Hanife'nin gbrusiinden 
anlasilan, bu tiir etiketlerin bir Musluman veya Kitabi tarafindan yazildigi 
bilinmedikce etlerin yenmeyecegidir. Kimligi belirsiz kisiler tarafindan vurulan 
bu etiketlerin varhgiyla yoklugu aym hiikmdedir. 

296 Malik bin Enes: El Muvatta: 206. 

297 Suleyman bin Halef bin Sad Et Tucibi El Kurtubi, Ebu Valid El Baci (403-473 
h/1012-1081 m]. Malikilerin biiyiik fakihlerindendir. Kurtubamn Baca 
bolgesinde dogmus, sonra ilim tahsili icin Hicaz, Bagdat, Musul ve Dimeske 
gitmistir. Tahsilini tamamlayinca Enduliise dbnmiis ve cesitli bolgelerinde 
kadihk yapmistir. 



90 



— HELAL ET — 



Bunun aksine bir sey ortaya cikana kadar isler sihhate hamledilir. 
Muhtemeldir ki, sunu kast etmistir: Siz simdi Allahi zikredin ve 
bununla uzerinde Allah'in ismi zikredilip edilmedigi bilmediginiz 
etlerin yenmesini mubah kilin. 

Fakat bu kestigi yenebilen kimsenin, uzerinde Allah'in - azze ve 
celle - ismini zikrederek kestigi zaman boyledir." 298 

Gordugumuz gibi, ilim ehli - Allahin genis rahmeti iizerlerine olsun 
- hadisin umumi manasini diger delillerle simrlamis ve hadiste 
kastedilenlerin sadece kestigi yenebilecek kimselerden oldugunu 
acikca belirtmislerdir. 

Allah'in izniyle hadisle ilgili hakki arayanin yarasina merhem 
olacak kadar ilim ehlinin sozlerini naklettik. 299 



298 Suleyman El Bad: El Munteka: 4/207. 

299 Hadisle ilgili ayni sekilde yorum yapilan kaynaklar icin bak: ^emsuddin El 
Kirmani: El Kevakibud Derari: 20/100, Mansur bin Yunus El Buhuti: 5 ernu 
Muntehal Iradat: 6/343, Siracuddin Ibnul Mulakkin: Et Tevdih li ^erhi El Cami Es 
Sahih: 26/451, Ebu Bekr El Cessas: Ahkamul Kuran: 3/6, Ebu Omer Ibn Abdil 
Berr: El Istizkar: 15/214, Ebu Bekr Es Serahsi: El Mebsut: 11/238, Ibn Kasim En 
Necdi: Ed Durerus Seniyye: 7/488. 



91 



— HELAL ET — 



Gunumuzdekiler ehli kitapmidir? 

Birtakim insanlar da vardir ki, Miisliiman ve Ehli Kitaptan 
baskasinin kestiginin yenmeyecegini kabul eder, fakat Musliiman 
olmadigi halde kendisini islam'a nispet eden tiim insanlan da Ehli 
Kitap statiisiinde goriirler. Gerekce olarak da, kendisini Tevrat veya 
incil'e nispet edenlerin Ehli Kitap sayilmasini gosterirler. $6yle ki, 
Kurani Kerim bu kitaplann en ustunudur, dolayisiyla kendini bu 
kitaba nispet edenin Ehli Kitap olmasi daha evladir... 300 

Peki, gercekte islama gore Ehli Kitap kimlerdir? "El Kuveytiyye" 
isimli ansiklopedide konuyla alakah soyle denir: 

IdULs ilkJ~\ p-**yj . 3jik>ci.l iv-frSjjJ-; (_gjl .,r?;llj ^ a_g_Jl : ^_a t_jlixJl Lai 5l (J,\ c-Lg-a-iJl jH^ ' -*^ 

. <_jIjOsj ^U* tJjLc" l_LO j«Jjilxj tr&y vi-Uij . l_~Jl^J ♦-JkjjjJ t_i>t^j ( ijb 

"Cumhur Fukahaya gore Ehli Kitap farkh firkalanyla beraber 
Yahudi ve Nasranilerdir. Hanefiler ise isi biraz daha genis tutarak 
soyle demisler: Ehli Kitap, bir Nebiye iman eden ve bir Kitabi tasdik 
eden herkestir. Boylece Yahudi ve Nasranileri, Davudun 
(aleyhisselam) Zeburuna iman edenleri, Ibrahim ve $uaybin 
(aleyhimesselam) sahifelerine iman edenleri de Ehli Kitabin siimulu 
icine almislar. Cunku onlar semavi ve Kitabla inmis bir dine itikad 
ediyorlar." 301 

Ehli Siinnet alimleri, Ehli Kitap terimini takdim ettigimiz sekilde 
aciklamislar ve musliiman olmadiklan halde kendilerini islama 
nispet edenleri bu kategoriden saymamislar. 



300 ilim Ehlinden Ebul Hasen El Kerhi ve bazilan soyle demislerdir: "Turn 
seriatlarma tutunmamis olsa bile kendini Ehli Kitapdan sayan kimse onlardan 
kabul edildigi gibi, bazi firkalann kufru gerektiren itikadini benimesedigi halde 
kendini Islama nispet edenin de tekfir edilse bile kestiginin yenip, kadinlanyla 
evlenile bilinmesi lazimdir." 

Allah daha iyi bilir, bu gorus tafsili izaha muhtacdir. Zira kendini Islama nispet 
ettigi halde Yahudi ve Nasranilerden daha kafir olanlar vardir. Belki bu hukmun 
sadece tevil sonucu kufrune hiikm edilen kimselere ait edilmesi uygun bir 
aciklama ola bilir. 

301 El Mevsuatul Fikhiyyetul Kuveytiyye: 7/140. 



<J2 



— HELAL ET — 



Dinimize gore insanlar islam'la tanistiktan sonra ya onu kabul eder 
ve Musluman ismini ahr veyahut da onu reddedip kafir ismini 
surdururler. Evet, baska bir acidan baktigimizda kendisini islam'a 
nispet eden bir kategori goriiyoruz. Fakat bu kategorideki insanlar, 
ya gercek anlamda islam'i kabullenmis Miislumanlar veyahutta 
kabullenmeden sadece kendilerini islam'a nispet eden kafirlerdir. 

Islam, bu kategoriler arasinda yeni bir statu belirleyerek, bunlara 
Ehli Kitap ismi vermemistir. islam'i gercek anlamda benimsemeyen 
kimseler, islamdan once hangi din iizerelerse, aym sekilde devam 
ederler veya Dinden cikmis sayihrlar. Tiim bu anlattiklanmiz 
yerlesmis temel esaslardandir. 

Fakihler genel olarak murtedin kestigi yenmez seklinde mutlak 
hukiim belirtmis, kendisini islam'a nispet eden miirted, Ehli Kitaptir, 
kestigi yenir seklinde kayit dusmemislerdir. £iinku gercekte Dinden 
donen bircok kisi vardir ki, kendilerini israria islam'a nispet ederler. 

Bu firkalann meshurlanndan Yezidiyye, Batiniyye, Gurabiyye, 
Meymuniyye, Kerramiyye 302 ve digerleri vardir ki, ilim ehli bunlann 
islam disi olduklanni acik sekilde belirtmis, kestiklerinin 
yenmeyecegi ve kadinlanyla evlenilmeyecegini ifade etmislerdir. Bu 
aciklamalan yaparken bu firkalann kendilerini islam'a nispet etmesi 
dikkate ahnip, onlara Ehli Kitap muamelesi uygulanmamistir. 

imam Ahmed bin Hanbel 303 Cehmiyyenin uc sinfini 304 zikr 
ettikten sonra onlar hakkinda soyle demistir: 

^f§ ^J ,»jU23 jj£ ^J ,^f^i ji Oijl jl AljLL. olA JA Of JS- jjL*Jl Jj^f JA t-^pf JA «^"fj 

"ilim ehlinden ulastiklarim sunun iizerinde icma etmislerdir: 
(Kuranin halki konusunda) Bu sozleri soyleyen kimse tevbe etmezse, 
(Musluman kadinla) evlenemez, kadihgi caiz olmaz ve kestigi 
yenmez." 305 



302 Bu firkalann birf ogu §imdi mevcut degildir. Fakat zamanimizda bazi firkalar 
vardir ki, onlarin bir kismi - oyle olmadiklan halde - kendisini Musluman olarak 
isimlendirirler. Ornegin laikler, demokratlar, sosyalistler, komunistler ve 
digerleri. Islama gore bu akide sahiplerinin de kestigi yenmez. 

303 Ahmed bin Muhammed bin Hanbel, Ebu Abdillah, Es $eybani pj Vaili (164- 
241 h/780-855 m]. Meshur dort mezhepten birinin imamidir. 

304 Bu iic simf sunlardir: 1. Kuran Allahin kelami ve mahluktur diyenler. 

2. Kuran Allahin kelamidir deyip gerisi hakkinda susanlar. 

3. Kurani telaffuz etmemiz mahluktur diyenler. 

305 Ahmed bin Hanbel: El Akide: 61. 



45 



— HELAL ET — 



Ornegin Ahmed ibn Teymiyye 306 "Es Sarimul Meslul" eserinde 
soyle der: 



4j>«_j 



.j.^L-^1 jS- JJy. <G^ , L5 ^L^ 1 

"Ahmed bin Yunus 307 dedi ki: "Eger bir Yahudi ve bir Rafizi koyun 
keserse ben Yahudi'nin kestigini yer, fakat Rafizinin kestigini yemem. 
£unku o Islam'dan cikmistir." 

Ebu Bekr bin Hani 308 de bunun gibi demistir: "Kitabinin kestiginin 
yenmesine ragmen, murtedin kestiginin yenmedigi gibi, Rafizilerin ve 
Kaderiyenin kestigi de yenmez! £unku onlar murted 
konumundadirlar. Zimmet Ehli ise dinleri iizere kabul edilir ve 
onlardan cizye ahmr."." 309 

Ehli Sunnetin imamlanndan Ebu Abdillah El Buhari 310 Rafizilerle 
alakah sunlari soylemistir: 

"Ebu Abdillah (El Buhari) der ki: Ha Cehmi veya Rafizinin 
arkasinda namaz kildim, ha Yahudi ve Hristiyamn, benim icin aynidir. 



306 Ahmed bin Abdil Halim bin Abdis Selam Ibn Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir 
En Numeyri El Harrani Ed Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, Takiyyuddin Ibn 
Teymiyye (661-768 h/1263-1328 m]. Hanbeli fakihlerinin meshurlarmdandir. 
Farkh alanlarda bircok eser tasnif etmistir. 

307 Ahmed bin Yunus, Ibn Abdillah. Kufenin imamlanndandir."El Kutubus Sitte" 
sahipleri ondan hadis rivayet ettiler. Imam Ahmed bin Hanbel talebelerinin 
birine ona gitmesini ve onun Seyhul islam oldugunu soylemistir. Vefati 261 
h/841m. 

308 Ahmed bin Muhammed bin Hani Et Tai, Ebu Bekr. Hadis hafizlanndandir. 
Imam Ahmed ve digerlerinden hadis dinlemistir. Vefati 261 h/875 m. 

309 Ahmed ibn Teymiyye: Es Sarimul Meslul: 1/570. Ebu Bekr bin Haniye ait bu 
sozler aym zamanda Ali bin Abdil Kafi Es Subkinin "Es Seyful Meslul" (81a] 
kitabinin elyazmasinda da mevcuttur. 

310 Muhammed bin ismail bin ibrahim bin Mugire El Buhari, Ebu Abdillah (194- 
256 h/810-870 m]. Unlti hadis Hafizlanndan, vera ve ziihd sahibi bir zatti. Sahih 
hadisleri topladigi "El Camius Sahih" isimli eseri ilim ehli tarafindan "Allah'in 
Kitabindan sonra en sahih kaynak" olarak degerlendiriliyor. 



94 



— HELAL ET — 



Onlara selam verilmez, hastalan ziyaret edilmez, kadinlanyla 
evlenilmez, cenazeleri takip edilmez ve kestikleri yenmez." 311 

Ibn Batta 312 "El ibanetus Sugra" isimli eserinde Rafizilerle alakah 
sunu nakletmistir: 

"Talha bin Musarrif 313 dedi ki: Rafizilerin kadinlanyla evlenilmez 
ve kestikleri yenmez. £unku onlar riddet ehlidir." 314 

Osmanh seyhul islam'i Ebus Suud'a, 315 "donerek yiice Allahi 
zikrettiklerini iddia eden" 316 bir grup hakkinda soruldu: 

"Soru: Sufi olan Zeyd, zikir yaparken ayakta donup, bu donmeyi 
ibadet sayarsa, nikahi sahih, kestigi helal olur mu? 

Cevap: Donmeyi ibadet sayarsa murtettir, asla Musliiman veya 
zimmi bir kadinla nikahlanamaz, kestigi de meytedir. Ama ibadet 
saymayip, miibah olduguna itikad ederse miirted degildir. itaatten 
cikmis fasiktir. Diger fasiklar gibidir, nikahi bozulmaz, kestigi de 
yenir." 317 

Bu konuyla ilgili Eba Batin 318 "guniimiizdekiler de Ehli Kitaptir" 
diyenlere itirazim su sekilde dile getirir: 



311 Muhammed bin Ismail El Buhari: Haiku Efalil Ibad: 13. Ayni rivayet 
Beyhakinin "El Esma vas Sifat" eserinde de Imam Buhari'den naklen mevcuttur. 

312 Ubeydullah bin Muhammed bin Muhammed bin Hamdan, Ebu Abdillah El 
Ukberi (304-387 h/917-997 m]. Hadis alimlerinden ve Hanbeli fukahasimn 
biiyiiklerindendir. Begavi, Ebu Bekr En Nisaburi gibi biiyiiklerden ders almistir. 

313 Talha bin Musarrif bin Kab bin Amr El Hemedani El Yami El Kufi. Kiraat alimi 
ve hadis ravisidir. "Seyyidul Kurra" olarak isimlendirilmistir. Vefati 112 h/730 
m. 

314 Ibn Batta: El Ibanetus Sugra: 177. 

315 Muhammed bin Muhammed bin Mustafa El Imadi, Ebu Es Suud (898-982 
h/1493-1574 m]. Osmanh yonetimi zamani Iskilip'te dogmustur. Istanbul'da, 
Bursa' da ve Rumeli'de kadihk yapmistir. Otuz yil Osmanh Seyhul islamhgini 
yapmistir. Ikinci Ebu Hanife diye anihrdi. Mezari Istanbul'da, Ebu Eyyub El 
Ensarinin - radiyallahu anh - mezari yakinlarmdadir. 

316 Kendini Celaluddin Er Rumiye nispet eden bu firka gunumuzii kadar varhgini 
siirdiirmekte ve sadece akh nakis olanlarm yapacagi raks ve donmelerine devam 
etmektedir. 

317 Seyhul Islamin Osmanhca olan bu fetvasi "Beyazid Umumi Kiitiiphanesinde" 
2757 numara altinda (B/324/b] kayithdir. 

318 Abdullah bin Abdir Rahman Eba Batin (1194-1282 h/1780-1865 m). Need 
bolgesi fakihlerindendir. Taif ve Uneyze kadihgini yapmistir. 



95 



— HELAL ET — 



cj^jbSol -^ i—S^il *£\& L ci_jL£' Lai ^J^ C(J_jl Jt*Vl »-i* jli>J t^liSf" ""Lai »-£j>S <_£jly2Jlj 
ISL! ^L*. ^L^Jl l^jjl ^JJl ^uLj } : JUi ill Jli cf-U-^lj ^li&l aUJUJ. t JL-li ^-ti IjLaj 

■ ( ft th p^^j 
«Jl» -y JJfil jl ( ip :s.LJjJl *_*H JUsj .c_jIiSoI Lai I^p -y t^Lo f-j^- ,JLc tdlii fj^-i* J^i 

»-Lj *tfj tSOJ^il WSoJ Mj (5j£i4 ^J CA^L % yj> t^L^Jl Jftl piU- ^jJUi A*iU CA^S/I 
jv^o-j JA^sL>- <_-<b5ol Ul -jji (Jj JJ^il A^jS A^-LI (J tJL>^l AiJlsi -y \jj5"l L* VJ tA^oS 

sJ-fc /^» Jji.1 ^li /t-o^ ct_jh>Jl L»l <J < ^ <OsJ- ouLS- cs.LJjJl /Vy^ /J- 4 f%-AJ-*j /►*; A)L>r .,^11 

.a»MI ?-L^|j ai^JIj c_jb$0l A^ip J j L> e-i-iL^- Juii c<_jIi£JI JaI j^jIp a^I 

c^3*>\^ *>L jus's. MjA 0^! (.p-byZ-j ca^LJIj cjjjjJlj cAs^lijJl «jLo jC^j :Jb~lj _^p fj-^J 



"Muasirlardan olan bazi ilim miintesiplerinin soyle dedigi bize 
nakledildi: Yiice Allah Kitap Ehli olmalan nedeniyle Yahudi ve 
Hiristiyanlann kestiklerini mubah kildiysa, bu ummetin kafirleri 
daha evladir. £iinkii bunlar da Ehli Kitaptir, hatta bunlann Kitabi 
diger iki kitaptan daha sereflidir. 

Bu, Kitaba ve icmaya muhalif olmasi nedeniyle fasitbir kiyastir. 

Yiice Allah buyuruyor ki: "Kitap verilenlerin yiyecekleri size, 
sizin yiyecekleriniz onlara helaldir" 319 . 

Bu ayetin mefhumu, Ehli Kitap disindakilann kestiklerinin haram 
olduguna delalet ediyor. 

Alimler icma etmisler ki, bu iimmetten olan murtedin hiikmii, Ehli 
Kitabin hiikmiinden farkhdir: Miirtedden cizye ahnmaz, kole 
edinilmez, miirted kadinla evlenilmez. ishak'tan, sadece Ehli Kitaba 
irtidad eden murtedin kestigini yemenin mubah olmasiyla ilgili 
zikrettikleri bundan miistesnadir. 

Sahabe ve onlardan sonra gelen turn alimlerin verdigi hiikiim, 
onlann Ehli Kitap konusunda verdigi hiikme muhaliftir. 

Kim bu ummetin miirted olanini Ehli Kitaba kiyaslarsa, Kitab, 
Siinnet ve Ummetin icmasinin delalet ettigi seye muhalefet etmistir. 

Bir cok alim acik sekilde zindiklann, Durzilerin, Teyamina ve 
benzerlerinin kestiklerinin yenmeyecegini belirtmisler. £iinkii bunlar 
tartismasiz olarak kafirdirler. Zindik ise, miinafik ve benzerleridir. 



319 El Maide: 5/5. 



96 



— HELAL ET — 



Allah'in hidayetini diledigi kimse icin hak ortaya cikmistir. 
Delillerin coklugu ise Allah'in hidayetini dilemedigi kimsenin 
saskinhk ve sapikhgmdan baska bir seyini arttirmaz!" 320 

Gordugiimuz gibi genelde ilim ehli, Musluman olmadan kendisini 
Islama nispet edenleri Ehli Kitaptan saymamis, aksine onlara Ehli 
Kitap disi kafirlerin ahkamini uygulayarak kestiklerinin 
yenmeyecegine ve kadinlanyla evlenilmeyecegine karar vermislerdir. 

Birkac fakih haric fukahanin biiyiik cogunlugu Ehli Kitabin dinine 
gecen miirtedin bile onlardan sayilmayacagmi, kestiginin 
yenmeyecegini belirtmistir. Kendisini Ehli Kitaba nispet ettigi halde 
onlardan sayilmayan kimseler, oyle bir nispette bulunmamalan 
durumunda nasil olur da Ehli Kitaptan sayihrlar? 

Nasslar islama girmeyenin asli kafir, girdikten sonra cikanin 
murted oldugunu belirtmisken kiyasa basvurulup bu kimselerin Ehli 
Kitap sayilmalan mumkiin ola bilirmi? Oysa Usulu Fikih ilminde nass 
varken kiyasin yapilmayacagi meshur bir kuraldir! 

Bir anhk, Musluman olmadigi halde kendisini islam'a nispet 
edenlerin hakkinda - tartisma geregi - Ehli Kitap siiphesini kabul 
edelim. Ehli Kitap siiphesinin olmasi onlann kestiklerinin yenmesi 
icin yeterli midir? Bu tiir siipheler zamani en uygun olan sey ihtiyata 
sanlmaktir! Hem kanlar ve mallar konusunda ismet, hem kestiklerini 
yememek ve evlenmemek konusunda uzak durma. 

Ahmed Ibn Teymiyye 321 Ehli Kitap siiphesinin sadece kanlan 
koruyacagmi, fakat kestiklerinin yenmeyecegini ve kadinlanyla 
evlenilmeyecegini su sekilde belirtiyor: 

*J> jl :Jli diiJj +4*2*- j*j cSjjJtI J p-*j^ p+M (_r-^ DljjVl J-*l <y> kjJrl i*n jjpr ,yi 

li IJji« tcl^;.tJl; «jLjJjU 7rj)j-4jl \£- ^5 oLg-~iJlj < *sm s.L»JJ|« .*-&jS- i_s*}li£ uba 44J1 

<.j*J-\ vyio ^/l aJI^v^JI ^ Ij^L-^jj I *JL\ : i ^s- J 13 ^JlJu ^ ^JL;i <J t /'W p O^J ls^ £3^ 

(*-* (t-fr 5 ^^ j- 4 ^* <up *^' l^J i^* 3 ' I M - "*? *» p-^ (*-*>*5 dr*J / : (J^ ^^ ij - ^ t>i' |/j 



320 Ibn Kasim En Necdi: Ed Durerus Seniyye: 7/472-473. 

321 Ahmed bin Abdil Halim bin Abdis Selam ibn Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir 
En Numeyri El Harrani Ed Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, Takiyyuddin ibn 
Teymiyye (661-768 h/1263-1328 m]. Hanbeli fakihlerinin meshurlarmdandir. 
Farkh alanlarda bircok eser tasnif etmistir. 



97 



— HELAL ET — 



"Kim ki putperestlerden cizye ahnmasina cevaz vermistir, 
digerlerini onlara (Mecusilere) kiyas etmistir. Onlari [Mecusileri] bu 
konuda ayn tutanlar soyle demislerdir: Digerlerinden farkh olarak 
onlarla ilgili Kitap siiphesi var ve kanlar siiphe oldugu zaman 
korunur. Fakat siipheyle kadinlar ve kesilenler helal olmaz. 

Bu nedenledir ki Ali ve ibn Abbas, Benu Taglibin kestikleriyle ilgili 
tartistiklan zaman Ali dedi ki: Onlar Nasranilikten sadece sarap 
icmekle ilgili emre tutunurlar. ibn Abbas ise Yiice Allah'in su kavlini 
okudu: "Sizden kim onlari dost edinirse o da onlardandir." 322 

Ali - radiyallahu anh - onlann kanlannin ismetiyle beraber, 
kestiklerini yemekten men ettmistir. Oysa o, Mecusilere yazilan 
mektup hadisini rivayet eden kisidir. 

halde belli oldu ki, bazi islerde Ehli Kitaba benzemek sadece 
kanin korunmasim gerektirir. Kesilen etleri ve kadinlan helal 
kilmaz." 323 

Ayni fikri ikrar edenlerden birisi de Allame Ebu Muhammed El 
Begavidir 324 : 

. jCpxiU LJjtJ ,1 g~*~^:'''J j^wLi L^- ^5 c^JUl /i-43- L^i-ij \r^"L < -'jr*i ■ 4 -L* jl ^c-^^Jl 

"Diger musriklerden Yahudi ve Nasrani dinine girenlere gelince 
bakihr: Eger bu dine nesh ve tebdilden once girmislerse, onlardan 
cizye ahnir, nikahlanmalan ve kestikleri helaldir. 

Eger Muhammed'in - sallallahu aleyhi ve sellem - gelisiyle nesh 
edilmesinden sonra girmislerse, onlardan cizye ahnmaz, 
nikahlanmalan ve kestikleri helal olmaz. 

Neshten sonra mi, yoksa once mi girdiklerinde siiphe ettiklerimize 
gelince: Kanin korunmasimn galip olmasi nedeniyle onlardan cizye 
ahnir, fakat haramhgin galip olmasi nedeniyle nikahlanmalan ve 
kestikleri helal olmaz." 325 



322 ElMaide:5/51. 

323 Ahmed Ibn Teymiyye: El Fetava El Rubra: 3/110. 

324 El Huseyn bin Mesud bin Muhammed El Ferra, Ebu Muhammed, El Begavi 
(436-510 h/1044-1117 m). "Muhyis Siinne" ve "Ruknuddin" lakaplanm 
almi§tir. Fakih, Muhaddis ve Mufessirdir. Aslen Horasanhdir. 

325 Ebu Muhammed El Begavi: Meailmut Tenzil: 4/35. Ayni goru§u ikrar eden 
diger kaynak: Ebul Hasen El Maverdi: El Havil Kebir: 9/229. 



— HELAL ET — 



Ayni konuda ibn Kudame 326 de onlara muvafakat ederek, 
haklanndaki siipheden dolayi onlarla her iki yonde de ihtiyatla 
davranilmasinin gerekli oldugunu belirtiyor: 

.jyt^ijil (J f-y^ UsLto-l cs-L^Jlj «iL;J jc^- (J c-jIiSoI £up (^JUj jl c_ st&J 

"Onlardan sadece cizye alinir. £iinkii "Kitap" siiphesi onlarin 
kaninin haram olmasini gerektiriyor. "$iiphe", kanlannin haramligi 
konusunda iistiin tutuldugu gibi, kestikleri ve kadinlannin haramligi 
konusunda da "Kitabin olmamasi" prensibinin iistiin tutulmasi 
gerekiyor. Bu, iki noktada da "haramhgin asil olmasi" nedeniyle 
ihtiyaten boyledir." 327 

ilim ehli, Ehli Kitap oldugunda ciddi bir siiphe olanlann bile 
kestigini yemeye cevaz vermezken, acaba Ehli Kitapdan olmadiklan 
kesin olan kimselerin durumu ne olur? 

Yiice Allahin izni ve yardimiyla risalemizi bu kadarla tamamlamis 
bulunuyoruz. Nimetleri sayilmakla bitmeyecek Allah'a sayisiz hamd 
olsun. 



326 Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dimeski El 
Hanbeli, Ebu Muhammed, Muvaffakuddin (541-620 h/1147-1223 m). Hanbeli 
fakihlerinin biiyiiklerindendir. Ibn Teymiyye onunla ilgili "Imam Evzaiden sonra 
$ama $eyh Muvaffaktan daha fakih kimse girmedi" demistir. Ahnti yaptigimiz "El 
Mugni" eseri fikih konusunda yazilmis en muhtesem ve ansiklopedi olabilecek 
eserlerden biri sayilmaktadir. 

327 Ibn Kudame: El Mugni: 13/298. 



99 



— HELAL ET — 



100 



— HELAL ET — 



KAYNAKCA 

1. Ahkamul Kuran: Muhammed bin Abdillah bin Muhammed El 

Meafiri El isbili El Maliki, Ebu Bekr Ibn El Arabi: Beyrut: Darul 
Kutubililmiyye: 1424/2003.328 

2. Ahkamul Kuran: Ahmed bin Ali Er Razi, Ebu Bekr El Cessas: 

Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye. 

3. El Alam: Hayruddin bin Mahmud bin Muhammed Ez Zirikli: 

Beyrut: Darul ilmi lil Malayin: 2002. 

4. El Behrur Raik §erhu Kenzid Dakaik: Zeynuddin bin Ibrahim 

bin Muhammed, Ibn Nuceym: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 
1418/1997. 

5. Bedaiul Fevaid: Muhammed bin Ebi Bekr bin Eyyub bin Sad Ez 

Zari Ed Dimeski, Ebu Abdillah, Semsuddin ibn El Kayyim: Daru 
Alemil Fevaid. 

6. Bidayetul Muctehid: Muhammed bin Ahmed bin Muhammed 

bin Rusd El Endelusi, Ebu Velid: Darul Marife: 1406/1989. 

7. Camiul Beyan an Tevili Ayil Kuran: Muhammed bin Cerir bin 

Yezid Et Taberi, Ebu Cafer: Daru Hecr: 1422/2001. 

8. El Camiul Kebir: Muhammed bin Sevra bin Musa Es Selemi El 

Bugi Et Tirmizi, Ebu Isa: Beyrut: Darul Garbil Islami: 
1416/1996. 

9. El Camiu li Ahkamil Kuran: Muhammed bin Ahmed bin Ebi 

Bekr bin Ferh El Ensari El Hazreci El Endelusi, Ebu Abdillah, El 
Kurtubi: Beyrut: Er Risale: 1427/2007. 

10. El Cevheratun Neyyira: Ebu Bekr bin Ali bin Muhammed El 
Haddad Ez Zebidi El Yemeni: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 
2006. 



328 Kaynakf anin tertibi: Kitap: Yazar: Basildigi Yen Yaymevi: Baski Yih. 
Tertib Turk alfabesi uzerinden yapilmi§, fakat dahili takdim ve tehirlerde arap 
alfabesi esas ahnmi§tir. Siralama zamani "Eliflam" takilan dikkate ahnmami§tir. 
Bazi kitaplann baskisina ula§amadigim icin '"El Mektebetu§ ^amile" 
programindaki nushalan kullandim ve bu kitaplan listede yildizla i§aretledim. 



101 



— HELAL ET — 



11. Ed Durerus Seniyye fil Ecvibetin Necdiyye: Abdur Rahman 
bin Muhammed bin Kasim El Asimi El Kahtani En Necdi El 
Hanbeli: 1416/1995. 

12. Ed Durrul Mensur fit Tefsiri bil Mesur: Abdur Rahman bin 
Ebi Bekr bin Muhammed ibn Sabikiddin, El Hudeyri, Es Suyuti, 
Es Safi, Celaluddin: Kahire 1424/2003. 

13. Ebus Suud Fetvalan: Muhammed bin Muhammed bin Mustafa 
El imadi, Ebus Suud: Elyazma: Beyazid Umumi Kiituphanesi: 
2757. 

14. Esnal Metalib fi §erhi Ravdit Talib*: Zekeriyya bin 
Muhammed bin Ahmed bin Zekeriyya Es Suneki El Misri Es Safi: 
Beyrut: Darul Kutubil ilmiye: 1422/2000. 

15. El Fetaval Rubra: Ahmed bin Abdil Halim bin Abdis Selam ibn 
Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir En Numeyri El Harrani Ed 
Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, Takiyyuddin Ibn Teymiyye: 
Beyrut: Darul Kutubil ihniyye: 1408/1987. 

16. El Fetaval Rubral Fikhiyye ala Mezhebil imam E§ $afi*: 
Ahmed bin Muhammed bin Ali bin Hacer El Heytemi Es Sadi El 
Ensari, Sihabuddin, Ebul Abbas: Beyrut: Darul Kutubil ilmiye: 
1417/1997. 

17. Fetaval Lecnetid Daima lil Buhusil ilmiyyeti vel ifta: Ahmed 
bin Abdir Rezzak ed Devis: Darul Asime: 1419/1998. 

18. El Fethur Rabbani ala Nazmi Risaleti ibn Ebi Zeyd El 
Rayravani: Ahmed Muhammed Ed Dah Es Senkiti: Beyrut: 
Mektebetul Asriyye: 1426/2006. 

19. El Fark Beynel Firak ve Beyanul Firkatin Naciyeti Minhum: 
Abdul Kahir bin Tahir bin Muhammed bin Abdillah El Bagdadi 
Et Temimi El isfarayini, Ebu Mansur: Kahire: Daru ibni Sina. 

20. Gayetul ihkam fi Ehadisil Ahkam: Muhibbuddin Ebu Cafer 
Muhammed bin Abdillah Et Taberi: Beyrut: Darul Kutubil 
ilmiye: 1424/2004. 

21. Gayetul ihtisar: Ahmed bin El Huseyn bin Ahmed, Ebu Suca, 
Sihabuddin EbutTayyib El Esfahani: Darul Minhac: 1428/2008. 

22. Garaibul Ruran ve Ragaibul Furkan*: Nizamuddin El Hasan 
bin Muhammed bin Huseyn El Kummi en Neysaburi: Beyrut: 
Darul Kutubil ilmiye: 1416/1996. 

23. Gamzu Uyunil Besair $erhu Ritabil Esbah ven Nezair: 
Ahmed bin Muhammed Mekki, Ebul Abbas, Sihabuddin El 



102 



— HELAL ET — 



Huseyni El Hamevi El Hanefi: Beyrut: Darul Kutubil ilmiye: 
1405/1985. 

24. El Havil Kebir fi Fikhi Mezhebil Imam Es $afi: Ali bin 

Muhammed Habib, Ebul Hasen El Maverdi: Beyrut: Darul 
Kutubil Ilmiye: 1414/1994. 

25. El Hidaye ala Mezhebil imam Ebi Abdillah Ahmed bin 
Muhammed bin Hanbel Es §eybani: Mahfuz bin Ahmed bin El 
Hasen El Kelvezani El Bagdadi, Ebul Hattab: Kuveyt: Daru Giras: 
1425/2004. 

26. Haiku Ef alii ibad ve Reddu alel Cehmiyye ve Ashabit Ta'til: 
Muhammed bin Ismail bin Ibrahim bin Mugire El Buhari, Ebu 
Abdillah: Muessesetur Risale: 1411/1990. 

27. El Ibanetus Sugra; Es §erhu vel ibane ala Usulis Sunneti ved 
Diyane: Ubeydullah bin Muhammed bin Muhammed bin 
Hamdan, Ebu Abdillah El Ukberi, ibn Batta: Suriye: Darul Ulum 
vel Hikem: 1423/2002. 

28. El Icma: Muhammed bin Ibrahim bin Munzir En Nisaburi, Ebu 
Bekr: Amman: Mektebetul Furkan: 1420/1999. 

29. ihtilaful Eimmetil Ulema*: Yahya bin Hubeyra bin 
Muhammed bin Hubeyra Ez Zuhli Es Seybani, ^\j U Muzaffer: 
Beyrut: Darul Kutubil ihniyye: 1423/2002. 

30. irsadul Aklis Selim ile Mezeyel Kitabil Kerim: Muhammed 
bin Muhammed bin Mustafa El imadi, Ebus Suud: Riyad: 
Mektebetur Riyadil Hadise. 

31. El Istizkar El Cami li Mezahibi Fukahail Emsar ve Ulamail 
Ektar fime Tedemmenehu El Muvatta min Meanir Reyi vel 
Eser ve §erhu Zelike Kullihi bil icazi vel ihtisar: Yusuf bin 
Abdillah bin Muhammed bin Abdil Berr En Nemri El Kurtubi El 
Maliki, Ebu Omer: Kahire: 1414/1993. 

32. i'laus Sunen: Zafer Ahmed bin Latif El Usmani Et Tahanevi: 
Pakistan: idaretul Kuran vel Ulumil islamiyye: 1418. 

33. i'lamul Muvakkiin an Rabbil Alemin: Muhammed bin Ebi 
Bekr bin Eyyub bin Sad Ez Zari Ed Dimeski, Ebu Abdillah, 
Semsuddin Ibn El Kayyim: Daru ibnil Cevzi: 1423. 

34. ikmalul Mulim bi Favaidi Muslim: iyad bin Musa bin iyad bin 
Amrun El Yahsubi Es Sebti, Ebul Fadl: Darul Vefa: 1419/1998. 

35. El Ikna fi Halli Elfazi Ebi $uca; Tuhfetul Habib ala Serhil Hatib 
hasiyesile: Muhammed bin Ahmed Es Sirbini, Semsuddin: 
Beyrut: Darul Kutubil ihniyye: 1417/1996. 



103 



— HELAL ET — 



36. El Kafi: Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El 
Makdisi Ed Dimeski El Hanbeli, Ebu Muhammed, 
Muvaffakuddin: Daru Hecr: 1417/1997. 

37. El Kafi fi Fikhi Ehlil Medine: Yusuf bin Abdillah bin 
Muhammed bin Abdil Berr En Nemri El Kurtubi El Maliki, Ebu 
Omer: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 1413/1992. 

38. Kitabul Eser: Yakub bin Ibrahim bin Habib El Ensari El Kufi El 
Bagdadi, Ebu Yusuf: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 1355. 

39. Kitabul Emval: Humeyd bin Mahled Zenceveyh bin Kuteybe En 
Ezdi En Nesai: Merkezul Melik Faysal. 

40. Kitabut Telkin fi Fikhil Maliki: Abdul Vehhab bin Ali bin Nasr 
Es Selebi El Bagdadi, Ebu Muhammed: Ummul Kura: 
1406/1986. 

41. Kitabul Harac: Yakub bin Ibrahim bin Habib El Ensari El Kufi 
El Bagdadi, Ebu Yusuf: Beyrut: Darul Marife: 1399/1979. 

42. Kitabut Tabakatil Kubra: Ebu Abdillah Muhammed bin Sad 
bin Meni El Basri El Bagdadi: Kahire: 1421/2001. 

43. Kitabul Akide*: Ahmed bin Muhammed bin Hanbel, Ebu 
Abdillah, Es Seybani El Vaili: Dimesk: Daru Kuteybe: 1408. 

44. Ke§§eful Kina an Metnil ikna: Mansur bin Yunus bin 
Salahiddin ibn Hasan bin Idris El Buhuti: Beyrut: Alemul Kutub: 
1417/1997. 

45. Ke§ful Muskil min Hadisis Sahiheyn: Abdur Rahman bin Ali 
bin Muhammed El Cevzi El Kurasi El Bagdadi, Ebul Ferec: Darul 
Vatan. 

46. Kifayetul Ahyar fi Halli Gayetil ihtisar: Ebu Bekr bin 
Muhammed bin Abdil Mumin El Huseyni El Hisni, Takiyyuddin: 
Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 1422/2001. 

47. El Kevakibud Derari fi $erhi Sahihil Buhari: Muhammed bin 
Yusuf bin Ali bin Said, Semsuddin El Kirmani: Beyrut: Daru 
Ihyait Turasil Arabi: 1401/1981. 

48. El Kavaninul Fikhiyye: Muhammed bin Ahmed bin 
Muhammed bin Abdillah, Ibn Cuzey El Kelbi, Ebul Kasim: 
Kahire: Darul Hadis: 1426/2005. 

49. Lubabut Tevil fi Meanit Tenzil: Ali bin Muhammed bin 
Ibrahim Es Sihi, Alauddin (Hazin): Misir: Mektebetu Mustafa El 
Bani El Halebi: 1375/1955. 

50. El Mubdi $erhul Mukni: Ibrahim bin Muhammed bin Abdillah 
bin Muhammed Ibn Muflih, Ebu ishak, Burhanuddin: Beyrut: 
Darul Kutubil Ilmiyye: 1418/1997. 



104 



— HELAL ET — 



51. El Mebsut: Muhammed bin Ahmed bin Sehl, Ebu Bekr Es 
Serahsi: Beyrut: Darul Marife: 1331. 

52. El Mecmu $erhul Muhezzeb: Yahya bin Serif bin Murri bin 
Hasen El Hizami En Nevevi, Es Safi, Ebu Zekeriyya, Muhyiddin: 
Cidde: Mektebetul irsad. 

53. Mecmu Fetava: Ahmed bin Abdil Halim bin Abdis Selam ibn 
Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir En Numeyri El Harrani Ed 
Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, Takiyyuddin Ibn Teymiyye: 
Medine 1425/2004. 

54. El Muhit El Burhani*: Mahmud bin Ahmed bin Abdil Aziz bin 
Omer bin Mazeh El Buhari El Merginani, Burhanuddin: Daru 
ihyait Turasil Arabi. 

55. Muhtasarul Kuduri fi Fikhil Hanefi: Ahmed Ebul Huseyn El 
Kuduri El Bagdadi: Beyrut: Darul Kutubil ihniyye: 1418/1997. 

56. El Muharrar fil Fikh ala Mezhebil imam Ahmed bin Hanbel: 
Abdus Selam bin Abdillah bin El Hadir bin Muhammed, Ibn 
Teymiyye El Harrani, Ebul Bereket, Mecduddin: Beyrut: Darul 
Kitabil Arabi. 

57. El Muhalla bil Eser: Ali bin Ahmed bin Said bin Hazm Ez 
Zahiri, Ebu Muhammed: El Matbaatul Munira: 1352. 

58. El Mudewenetul Rubra: Malik bin Enes bin Malik El Esbahi El 
Himyeri, Ebu Abdillah: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiye: 
1415/1994. 

59. Mesailul imam Ahmed bin Hanbel ve ishak bin Rahaveyh; 
bi Rivayeti ishak bin Mansur El Meruzi: Medine: El Camiatul 
islamiyye: 1425/2004. 

60. Mesailul imam Ahmed bin Hanbel; Rivayetu ibnihi Abdillah 
bin Ahmed: Abdullah bin Ahmed bin Hanbel: El Mektebul 
islami: 1401/1981. 

61. El Mustedrek alas Sahihayn: Muhammed bin Abdillah bin 
Hamduveyh bin Nueym bin El Hakem bin El Hakim Ed Dabi En 
Nisaburi: Darul Harameyn: 1417/1997. 

62. El Musannef: Abdur Rezzak bin Hemmam bin Nafi El Himyeri, 
Ebu Bekr Es Sanani: El Meclisul ilmi:1403/1983. 

63. El Musannef: Abdullah bin Muhammed bin Ebi Seybe El Absi, 
El Kufi, Ebu Bekr: Darul Kible: 1427/2006. 

64. Mealimut Tenzil: El Huseyn bin Mesud bin Muhammed El 
Ferra, Ebu Muhammed, El Begavi: Riyad: Daru Tayyibe: 
1409/1989. 

65. Mealimus Sunen: Hamd bin Muhammed bin ibrahim ibnul 
Hattab El Busti, Ebu Suleyman El Hattabi: 1351/1932. 



105 



— HELAL ET — 



66. El Mucemul Kebir: Suleyman bin Ahmed bin Eyyub bin 
Muteyr El Lehmi Es Sami, Ebul Kasim Et Taberani: Kahire: 
Mektebetu ibni Teymiyye. 

67. El Mugni*: Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili 
El Makdisi Ed Dimeski El Hanbeli, Ebu Muhammed, 
Muvaffakuddin: Beyrut: Darul Fikr: 1405/1985. 

68. El Mugni: Abdullah bin Muhammed bin Kudame El Cemmaili El 
Makdisi Ed Dimeski El Hanbeli, Ebu Muhammed, 
Muvaffakuddin: Riyad: Daru Alemil Kutub: 1417/1997. 

69. Mugnil Muhtac ile Marifeti Meani Elfazil Minhac: 
Muhammed bin Ahmed Es Sirbini, Semsuddin: Beyrut: Darul 
Marife: 1418/1997. 

70. El Metalibul Aliyye bi Zevaidil Mesanidis Semaniye: El Hafiz 
Ahmed bin Ali bin Hacer El Askalani: Er Riyad: Darul Asime: 
1419/1998. 

71. Mefatihul Gayb: Muhammed bin Omer bin El Hasan Et Teymi 
El Bekri, Ebu Abdillah, Fahruddin Er Razi: Beyrut: Darul Fikr: 
1401/1981. 

72. El Mufhim li me Eskale min Telhisi Kitabi Muslim: Ahmed 
bin Omer bin Ibrahim, Ebul Abbas El Ensari El Kurtubi: Beyrut: 
Daru Ibn Kesir: 1417/1996. 

73. El Munteka §erhu Muvattai Malik: Suleyman bin Halef bin 
Sad Et Tucibi El Kurtubi, Ebu Valid El Baci: Beyrut: Darul 
Kutubil Ilmiye: 1420/1999. 

74. El Muhezzeb fi Fikhil imam Es §afi: Ibrahim bin Ali bin Yusuf 
El Firuzabadi Es Sirazi, Ebu Ishak: Beyrut: Darul Kutubil 
Ilmiyye: 1416/1995. 

75. El Muvatta; Rivayetu Muhammed bin El Hasan Es §eybani: 
Muhammed bin El Hasan bin Ferkad, Ebu Abdillah, Es Seybani: 
Kahire: El Meclisul Ala lis Suunil islamiyye: 1414/1994. 

76. El Mevsuatul Fikhiyyetul Kuveytiyye: Kuveyt: Vizaretul 
Evkaf ves Suunil islamiyye: 1404-1427. 

77. En Nutefu fil Fetava: Ali bin Huseyn bin Muhammed Es Sugdi, 
Ebul Hasen: Beyrut: Darul Furkan: 1404/1984. 

78. Nazmud Durer fi Tenasubil Ayat ves Suver: Ibrahim bin 
Omer bin Hasan Er Rubat bin Ali bin Ebi Bekr El Begai, Ebul 
Hasen, Burhanuddin: Kahire: Darul Kitabil islami. 

79. Nevadirul Fukaha: Muhammed bin El Hasan Et Temimi El 
Cevheri: Dimesk: Darul Kalem: 1414/1993. 



106 



— HELAL ET — 



80. En Nevadir vez Ziyadat: Abdullah bin (Ebi Zeyd) Abdir 
Rahman En Nefzi El Kayravani, Ebu Muhammed: Darul Garbil 
Islami: 1999. 

81. Er Risaletul Fikhiyye: Abdullah bin (Ebi Zeyd) Abdir Rahman 
En Nefzi El Kayravani, Ebu Muhammed: Darul Garbil islami: 
1997. 

82. Ravdatut Talibin ve Umdetul Muftin: Yahya bin Serif bin 
Murri bin Hasen El Hizami En Nevevi, Es Safi, Ebu Zekeriyya, 
Muhyiddin: Suudi Arabistan: Daru Alemil Kutub: 1423/2003. 

83. Es Sarimul Meslul ala $atimir Rasul*: Ahmed bin Abdil Halim 
bin Abdis Selam ibn Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir En 
Numeyri El Harrani Ed Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, 
Takiyyuddin Ibn Teymiyye: Beyrut: Daru ibni Hazm: 1417. 

84. Sahihul Buhari: Muhammed bin Ismail bin Ibrahim bin Mugire 
El Buhari, Ebu Abdillah: Beyrut: Daru Ibni Kesir: 1423/2002. 

85. Sahihu Muslim bi §erhin Nevevi: Yahya bin Serif bin Murri 
bin Hasen El Hizami En Nevevi, Es Safi, Ebu Zekeriyya, 
Muhyiddin: Misir: 1347/1929. 

86. Es Siracul Munir fil ianeti ala Marifeti Badi Kelami Rabbine 
El Hakimil Habir*: Muhammed bin Ahmed Es Sirbini, 
Semsuddin: Beyrut: Darul Kutubil ilmiyye. 

87. Sunenud Darakutni: Ali bin Omer bin Ahmed bin Mehdi, Ebul 
Hasan Ed Darakutni Es Safi: Muessesetur Risale: 1424/2003. 

88. Es Sunenul Rubra: Ahmed bin El Huseyn bin Ali, Ebu Bekr El 
Beyhaki: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 1424/2003. 

89. §erhus Siyeril Kebir: Muhammed bin Ahmed bin Sehl, Ebu 
Bekr Es Serahsi: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 1417/1997. 

90. §erhu Muskilil Eser: Ahmed bin Muhammed bin Seleme bin 
Seleme El Ezdi Et Tahavi, Ebu Cafer: Muessesetur Risale: 
1415/1994. 

91. §erhu Muntahal Iradat: Mansur bin Yunus bin Salahiddin ibn 
Hasan bin idris El Buhuti: Muessesetur Risale: 1421/2000. 

92. §erhul Umde fil Fikh*: Ahmed bin Abdil Halim bin Abdis 
Selam Ibn Abdillah bin Ebil Kasim El Hadir En Numeyri El 
Harrani Ed Dimeski El Hanbeli, Ebul Abbas, Takiyyuddin ibn 
Teymiyye: Er Riyad: Mektebetul Ubeykan: 1413. 



107 



— HELAL ET — 



93. Tuhfetul Fukaha: Muhammed bin Ahmed bin Ebi Ahmed, Ebu 
Bekr Alauddin Es Semerkandi: Beyrut: Darul Kutubil Ilmiyye: 
1405/1984. 

94. Tefsirul Kuranil Azim: Ismail bin Omer bin Kesir El Kurasi, Ed 
Dimeski, El Busrevi, Es $afi, Ebul Fida, imaduddin: Muessesetu 
Kurtuba: 1421/2000. 

95. Et Temhid lime fil Muvatta minel Meani vel Esanid: Yusuf 
bin Abdillah bin Muhammed bin Abdil Berr En Nemri El 
Kurtubi El Maliki, Ebu Omer: Darul Hadisil Haseniyye: 
1387/1967. 

96. Et Tevdih li $erhi El Cami Es Sahih: Omer bin Ali bin Ahmed 
El Ensari Es $afi, Siracuddin, Ebul Hafs ibnun Nahvi, ibnul 
Mulakkin: Katar: Vizaretul Evkaf ves $uunil Islamiyye: 
1429/2008. 

97. El Udde fi §erhil Umde fi Fikhi imamis Sunne Ahmed bin 
Hanbel Es §eybani: Abdur Rahman bin Ibrahim bin Ahmed, 
Ebu Muhammed Behauddin El Makdisi: Kahire: Mektebetul 
Kuran. 

98. Umdetul Fikh fil Mezhebil Hanbeli: Abdullah bin Muhammed 
bin Kudame El Cemmaili El Makdisi Ed Dimeski El Hanbeli, Ebu 
Muhammed, Muvaffakuddin: Beyrut: El Mektebetul Asriye: 
1423/2003. 

99. El Umm: Muhammed bin Idris bin Abbas bin Osman Ibn $afi El 
Hasimi El Kurasi El Muttalibi, Ebu Abdillah: Darul Vefa: 
1422/2001. 

100. Ez Zahira: Ahmed bin idris bin Abdir Rahman, Ebul Abbas, 
$ihabuddin Es Sanhaci El Karafi: Beyrut: Darul Garbil islami: 
1994. 

101. Zadul Mesir fi limit Tefsir: Abdur Rahman bin Ali bin 
Muhammed El Cevzi El Kurasi El Bagdadi, Ebul Ferec: Beyrut: 
Mektebetul Islami: 1404/1984. 



108